Kullanıcı Oyu:  / 0
En KötüEn İyi 

YURT DIŞINA GÖNDERİLEN KAMU PERSONELİNDEN GÖREVİNE DÖNMEYENLER İLE BAŞARISIZ OLANLARIN BORÇLANDIRILMALARINDAKİ ESASLAR *


GİRİŞ

     Bilindiği üzere kamu kurum ve kuruluşları tarafından mesleklerine ait hizmetlerde yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak veya staj yapmak üzere dış memleketlere memur gönderilmektedir.Bu şekilde görevlendirilenlerin eğitimlerini veya görev sürelerini tamamladıktan sonra görevlerine dönmeleri ve belli bir süre zorunlu hizmetlerini ifa etmeleri gerekmektedir.Genel kural bu olmakla birlikte bazı durumlarda, memurlar ya görevlerine dönmemekte veya öngörülen zorunlu hizmetlerini tamamlamadan kamudaki görevlerinden ayrılmakta, bazen çok az da olsa yurt dışı eğitimlerinde başarılı olamamaktadırlar. Bu tür durumlarda  kamu kurum ve kuruluşları tarafından memurlara yapılan ödemelerin geri alınması gündeme gelmektedir.
Yazıda, yurt dışına gönderilen memurlarla ilgili olarak  yapılmış olan düzenlemeler, gönderilenlerin hak ve yükümlülükleri ile devlet bütçesinden yapılan ödemelerin tahsil edilmesi gerektiği durumlarda  dikkat edilmesi gereken hususlara değinilmeye çalışılacaktır.
KONUYLA İLGİLİ YAPILAN  DÜZENLEMELER İLE GÖNDERİLENLERİN MALİ HAK VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ
Yetiştirilmek, öğrenim yapmak amacıyla gönderilen kamu personeli hakkında tabi oldukları personel mevzuatlarında gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Sözgelimi 657 sayılı Kanun kapsamında olan kamu personelinin bu amaçla yapılacak görevlendirmeleriyle ilgili olarak anılan Yasanın “Bilgilerini Artırmak Üzere Dış Memleketlere Gönderilme”  başlıklı 78 inci maddesinde , “Mesleklerine ait öğrenimi bitirerek Devlet memurluğuna alınmış ve asli memur olarak atanmış olanlardan mesleklerine ait hizmetlerde yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak veya staj yapmak üzere dış memleketlere:
a) Kurumlarınca açılacak seçme veya yarışma sınavlarında başarı gösterenlere,
b) Dış burslara dayanılarak gönderilenlere,
iki yıla kadar ayrılma müsaadesi verilebilir.
Gerekirse bu süre en çok bir kat uzatılabilir”. hükmü yer almış, anılan Kanunun 79 ve ek 34 üncü maddelerinde de bilgilerini artırmak ve benzeri amaçlarla geçici olarak  yabancı memleketlere gönderilenlerin hak ve yükümlülükleri düzenlenmiştir.
Anılan düzenlemelere göre mesleklerine ait hizmetlerde yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak veya staj yapmak üzere dış memleketlere gönderilenlerin hak ve yükümlülükleri şunlardır:
- Yukarıda belirtilen  esaslar çerçevesinde yurt dışına gönderilenler kadrolarında bırakılırlar.
- Kadro karşılığı sözleşme ile istihdam edilenlerin sözleşmeleri devam eder ve (Şahsen özel burs sağlayan ve bu burstan istifade etmesi için kurumlarınca kendilerine maaşsız izin verilmesi uygun görülenler hariç) aylık ve diğer her türlü ödemeleri ile sözleşme ücretlerinin kanuni kesintilerinden sonra kalan net tutarının % 60'ını kurumlarından alırlar.
- Bunların kademe ilerlemesi; emeklilik ve diğer bütün hakları ve yükümlülükleri devam eder.
- İzin bitiminde yol süresi hariç 15 gün içinde görevlerine dönerler.
- Bu şekilde görevlendirilenden kurumlarınca kendilerine maaşsız izin verilmesi uygun görülenlerin bu süreleri keseneklerinin ve karşılıklarının kendileri tarafından her ay T.C. Emekli Sandığına gönderilmesini kabul etmeleri şartıyla emeklilik yönünden eski derecelerinde değerlendirilir.
 - Kurumlarınca gönderilenlere, gittikleri ülkelerde sürekli görevle bulunan ve dokuzuncu derecenin birinci kademesinden aylık alan meslek memurlarına ödenmekte olan yurtdışı aylığının 2/3'ü ödenir. Burslu gidenlerin aldıkları burs miktarları bu miktarın altında ise aradaki fark kurumlarınca kendilerine ayrıca ödenir.Bu suretle yapılacak fark ödeme, her türlü vergiden müstesnadır.
- Sürelerinin bitiminde görevlerine başlamayanlar çekilmiş sayılırlar. Bu suretle çekilmiş sayılanlar aylık ve yol giderleri de dahil olmak üzere kendilerine kurumlarca yapılmış bulunan bütün masrafları iki kat olarak ödemeye mecburdurlar.
- Görevlerine başlayıp da yükümlü bulundukları mecburi hizmetini bitirmeden ayrılanlar veya bir ceza sebebi ile memurluktan çıkarılmış olanlar mecburi hizmetlerinin eksik kalan kısmı ile orantılı miktarı iki kat olarak ödemek zorundadırlar
 - İlgili kanunlarına göre; öğrenim yapmak, yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak, staj yapmak veya benzeri bir nedenle geçici süreli görevlendirilmek suretiyle, üç ay veya daha fazla süre ile yurtdışına gönderilen kamu personeli yurtdışında bulundukları sürenin iki katı kadar mecburi hizmetle yükümlüdürler.
- Bu şekilde yurt dışına gönderilecek personelden, örneği Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanmış "Yüklenme Senedi ile Muteber İmzalı Müteselsil Kefalet Senedi" alınır.
- Anılan personelin mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmeden veya tamamlamadan görevinden ayrılması, müstafi sayılması ya da bir ceza ile görevine son verilmesi halinde, kendileri için kurumlarınca fiilen döviz olarak yapılmış olan her türlü masraflar aynı döviz cins ve miktarı üzerinden borçlandırılır. Döviz borcu toplamından mecburi hizmetin tamamlanan kısmı için hesaplanan miktar indirilir. Hesaplanan borç miktarı, ilgilinin durumu ve ödettirilecek meblağ dikkate alınarak azami beş yıla kadar taksitlendirilebilir. Borç miktarı ilgili tarafından Türk Lirası ile ödenir ve yapılan ödeme miktarı tahsil tarihindeki T.C. Merkez Bankasınca tespit ve ilan edilen efektif satış kuru üzerinden dövize çevrilerek yukarıda belirlenen şekilde hesaplanan döviz borcundan mahsup edilir.
- İlgilinin eğitimdeki başarısızlığı veya kendi kusuru nedeniyle yurtdışından geri çağrılması ya da verilen süreyi tamamlayıp başarısız olarak dönmesi durumunda da, ilgili için fiilen döviz olarak yapılmış olan her türlü masrafların tamamı aynı esaslara göre ödettirilir.
Yukarıda 657 sayılı Kanunda yer alan hükümleri ve Maliye Bakanlığının bu konudaki düzenlemelerini  de dikkate alarak mecburi hizmet yükümlülüklerini yerine getirmeyenlerin mali yükümlülüklerini şöylece özetleyebiliriz:
657 Sayılı Devlet Memurları Kanununun;
1- 78 inci maddesi gereğince, mesleklerine ait öğrenimini bitirerek Devlet memurluğuna alınmış ve asli olarak atanmış olup, mesleklerine ait hizmetlerde yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak veya staj yapmak üzere dış memleketlere gönderilenlerden,

a) Kendilerine tanınan süre bitiminde görevlerine başlamayanlar, aylık ve yol giderleri de dahil olmak üzere kendilerine kurumca yapılmış bulunan bütün masrafları iki kat olarak,

b) Bunlardan göreve başladıktan sonra mecburi hizmetini tamamlamadan ayrılanlar veya bir ceza sebebi ile memurluktan çıkarılmış olanlar eksik kalan mecburi hizmet süresi ile orantılı miktarı iki kat olarak,

ödemek zorundadırlar.
 
2-   İlgili kanunlarına göre öğrenim yapmak, yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak, staj yapmak veya benzeri bir nedenle geçici süreli görevlendirilmek suretiyle, üç ay veya daha fazla süre ile yurt dışına gönderilen kamu personelinden ve 8/4/1929 tarihli ve 1416 sayılı Kanun hükümleri uyarınca yurt dışına gönderilen öğrencilerden mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmeden ayrılanlar ile eğitimdeki başarısızlığı veya kendi kusuru nedeniyle yurt dışından geri çağrılan ya da başarısız olarak geri dönenler; kendileri için kurumlarınca fiilen döviz olarak yapılmış olan her türlü masrafları aynı döviz cins ve miktarı üzerinden borçlandırılarak, tahsil tarihindeki T.C. Merkez Bankasınca tespit ve ilan edilen efektif satış kuru üzerinden Türk Lirası olarak  ödemek zorundadırlar.

Yurt dışında okutulan ya da yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak, staj yapmak veya benzeri bir nedenle geçici süreli görevlendirilmek suretiyle, üç ay veya daha fazla süre ile yurt dışına gönderilen memurlar , kurumlarınca kendilerine yapılan masrafları Kanunda belirtilen fazlası veya misliyle (%50 fazlası veya iki katı gibi), döviz cinsinden fiilen yapılan harcamaları ise aynı cins ve miktarda döviz cinsinden borcun tahsil tarihindeki T.C. Merkez Bankasınca tespit ve ilan edilen efektif satış kuru üzerinden Türk Lirası olarak ödemek zorundadırlar

Sözleşmelerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça, kapsamdaki kişilere kurumlarınca yapılan tüm masrafların (aylık, yolluk, kitap ve yayın alımı, sağlık sigortası harcamaları vb.) geri alınması esastır. Bu masraflar Türk Lirası ve döviz olarak yapılmaktadır. 657 sayılı Kanunun Ek 34 üncü maddesi, bu kişilere döviz cinsinden yapılan harcamaların borçlandırılmasını ve tahsil esaslarını ayrıca düzenlemiştir. Bu nedenle kapsamdaki kişilere çıkarılacak toplam borcun hesaplanmasında, Türk Lirası olarak yapılan harcamaların ayrı, döviz cinsinden yapılan harcamaların ayrı dikkate alınması gerekir.

Ayrıca, 657 sayılı Kanunun 80 inci maddesi uyarınca çıkarılan “Yetiştirilmek Amacıyla Yurt Dışına Gönderilecek Devlet Memurları Hakkında Yönetmelik”in 17 nci maddesi ile Kanunun ek 34 üncü maddesi hükümleri uyarınca, kurumlarınca bu memurlardan Maliye Bakanlığı tarafından (Özel Kanunlarına göre Devlet hesabına okutulan öğrencilerden ise özel kanunlarındaki hükümlere göre) hazırlanan “Yüklenme Senedi ile Muteber İmzalı Müteselsil Kefalet Senedi” alınması gerekmektedir.

 MECBURİ HİZMET YÜKÜMLÜLÜKLERİNİ İHLAL EDENLERDE BORCUN DOĞUŞU VE FAİZ BAŞLANGIÇ TARİHİ

Yargıtayın 05/6/1957 tarihli ve E.12, K.21 sayılı Kararında; Devlet ve resmi daireler hesabına okutulan;

- Tahsillerini bitirmeden kendi kusurları nedeniyle okuldan çıkarılan veya haklı bir sebep olmaksızın tahsilini bırakan öğrencilerden,

- Tahsillerini tamamladıktan sonra kanun ve taahhütleri gereğince yerine getirmekle yükümlü oldukları mecburi hizmetten kendi kusurları yüzünden çıkarılanlar veya haklı bir sebep olmaksızın mecburi hizmet süresini tamamlamadan bu hizmeti bırakanlardan,

aranılacak okul masraflarına ilişkin faizin başlangıç tarihi, ilgili kanun veya taahhütnamede faiz başlangıcının, masrafın gerçekleştiği veya harcandığı tarih olduğu açıkça yazılı olmadığı ve gösterilmemiş bulunduğu durumlarda, öğrencinin okulla veya hizmetle ilişiğinin kesildiği (taahhüdün ihlal edildiği) tarih olduğu belirtilmektedir.

Buna göre, özel kanunlarında veya yüklenme ve kefalet senetlerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça faiz başlangıç tarihi borç aslı için taahhüdün ihlal edildiği tarih, cezai şart için ise temerrüde düşürüldüğü tarih olarak kabul edilecektir.

 

* Yaklaşım Dergisinin Ekim-2004 sayısında yayımlanmıştır.

 

 

   

   
© H.Bayram ÇOLAK