Kullanıcı Oyu:  / 0
En KötüEn İyi 

VERGİ BORÇLARI KARŞILIĞINDA ALINAN ÇEKLERİN KARŞILIKSIZ ÇIKMASI *



Bilindiği üzere vergi daireleri tarafından mükellefler adına kayıtlı borçların tahsilinde uygulana gelen yöntemlerden birisi de çek alınmasıdır. Çek alınması her ne kadar öncesinde birtakım kontrol mekanizmaları olsa bile, bazı durumlarda beraberinde birtakım problemleri de getirmektedir. Bu çerçevede uygulamada şıkça karşılaşılan sorunlardan birisi de çekin karşılıksız  çıkmasıdır.

Aşağıda vergi borçları karşılığı alınan çeklerin karşılıksız çıkması durumunda tahakkuk esaslı muhasebe çerçevesinde yapılması gereken kayıtlar üzerinde durulmaya çalışılacaktır.

ÇEKLER HAKKINDA GENEL BİLGİ
Vergi dairelerinin yapacağı her türlü tahsilat karşılığında, kurum adına düzenlenmiş banka çekleri ve özel finans kurumlarının çekleri kabul edilir. Alınan çek, sol alt köşesinden sağ üst köşesine çizilen iki kalın paralel çizgi arasına kurumun hesabının bulunduğu bankanın adı yazılarak, çizgili çek haline getirilir. Çekin (bloke edilenler hariç) kuruma verildiği ya da bundan en çok bir gün önceki tarihte düzenlenmiş olması gerekir.

Devlet sermayesiyle kurulmuş veya sermayesinde Devletin iştiraki bulunan idare ve kurumlar ile genel yönetim kapsamındaki idarelerin verecekleri çeklerde bloke onayı aranmaz. Hesap sahiplerinin nam ve hesabına bizzat ilgili banka ya da özel finans kurumu tarafından düzenlenerek kuruma verilmiş olan çekler de bloke çekler gibi kabul edilir.

Bankalarca bastırılacak çeklerin arkasında; matbu olarak bloke şerhine yer verilmiş ve bu şerhlerin şube yetkililerince imzalanmış olması durumunda söz konusu çekler de kurumunca blokeli çek olarak kabul edilir. Bloke şerhinde gösterilen tutarın üzerinde keşide edilen çekler ise kesinlikle kabul edilmez.

Bu şekilde alınan çekler karşılığında alındı belgesi verilir ve alındı belgesinin üzerine “çekle tahsil edilmiştir” kaşesi basılır. Kuruma veya muhasebe yetkilisi mutemedine verilen çekler düzenlenecek dört nüsha teslimat müzekkeresi ile tahsil için bankaya gönderilir. Tahsil için bankaya gönderilen çekler bu hesabın alt hesaplarına borç ve alacak kaydedilir.

Karşılıksız çıkan çeklerle ilgili olarak gerekli hesap düzeltmeleri yapılmakla birlikte, mükellef hakkında ilgili kanun hükümlerine göre işlem yapılması sağlanır.

VERGİ BORÇLARI İÇİN ÇEK ALINMASI
Mükelleflerin vergi borçları karşılığı çek alınması durumunda kullanılması gereken ana hesap 101- Alınan Çekler Hesabıdır. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre Alınan Çekler Hesabı, vergi daireleri muhasebe birimlerinin yapacakları her türlü tahsilat karşılığında muhasebe birimine hitaben düzenlenerek teslim edilen banka çekleri ve özel finans kurumlarının çekleri ile muhasebe yetkilisi mutemetleri tarafından muhasebe birimine teslim edilen aynı nitelikteki çeklerin izlenmesi için kullanılır.

Böylesi durumlarda daha önce borç kaydı verilmiş olan vergi borçları   için çek alınmış olması halinde yapılması gereken kayıt aşağıdaki gibi olacaktır.

                    
101- Alınan Çekler Hesabı    
    120- Gelirlerden Alacaklar Hesabı    
805- Gelir Yansıtma Hesabı    
    800- Bütçe Gelirleri Hesabı    
                

ÇEKİN  TAHSİL İÇİN BANKAYA GÖNDERİLMESİ
Vergi borçları karşılığı çek alınması durumunda ikinci aşama, alınan çekin tahsil için vergi dairesinin hesabının bulunduğu bankaya gönderilmesidir.Bu takdirde Alınan Çekler Hesabı yardımcı hesap kodu farklı olmakla birlikte hem borç hem de alacak çalışır.
 
            
        
101- Alınan Çekler Hesabı ( Tahsile Gönderilen Çekler)        
    101- Alınan Çekler Hesabı (Muhasebe Birimindeki Çekler)        
                    

Burada alınan çekler hesabının iki farklı yardımcı koduna kayıt yapılmıştır. Alınan çekler hesabının muhasebe birimindeki çekler yardımcı hesap kodundan çıkarılan tutar aynı hesabın tahsildeki çekler yardımcı hesap koduna borç kaydı yapılarak giriş kaydı yapılmıştır.

ÇEKİN TAHSİL EDİLMESİ
Tahsil için bankaya gönderilen çekin tahsil edilerek vergi dairesinin banka hesabına geçtiğinin anlaşılması halinde  yapılması gereken kayıt ise aşağıdaki gibi olacaktır.

                        
102- Banka Hesabı        
    101- Alınan Çekler Hesabı(Tahsile Gönderilen Çekler)        

                

ÇEKİN KARŞILIKSIZ ÇIKMASI
Bazı durumlarda çekin karşılıksız çıkması durumu da söz konusu olmaktadır. Bu durumda borcun ödenmemesi nedeniyle mükellefin borçlandırılması, bütçe gelirleri hesabına kaydedilen tutarların da anılan hesaba borç kaydedilmek suretiyle hesaplardan düşülmesi gerekmektedir.

                        
120- Gelirlerden Alacaklar Hesabı         
    101- Alınan Çekler Hesabı        
800- Bütçe Gelirleri Hesabı        
    805- Gelir Yansıtma Hesabı        

                
    Çekin karşılıksız çıktığının yılı geçtikten sonra anlaşılması halinde yapılacak kayıt aşağıdaki gibi olacaktır.

                        
120- Gelirlerden Alacaklar Hesabı         
    101- Alınan Çekler Hesabı        
810- Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabı        
    805- Gelir Yansıtma Hesabı        


SONUÇ
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kanununun yürürlüğe girmesiyle birlikte genel yönetim kapsamunda yer alan idarelerin aynı muhasebe dilini kullanması yönünde önemli bir adım atılmıştır. Aralarında vergi dairelerinin de bulunduğu kamu idarelerinde kayıtlar artık tahakkuk esaslı muhasebeye uygun olarak daha ayrıntılı olarak idarelerin mevcut durumlarını gerçekçi biçimde yansıtacak şekilde tutulmaya başlanmıştır. Bu çerçevede 01.01.20006 tarihinden itibaren yürürlüğe giren Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre, vergi borçları karşılığı tahsil edilen çeklerin de alınmasından tahsiline kadar geçen sürede yapılması gereken kayıtlar ayrıntılı şekilde yeniden düzenlenmiştir.

 

* Yaklaşım Dergisinin Ocak-2007 sayısında (e-yaklaşım) yayımlanmıştır.
 

 

   

   
© H.Bayram ÇOLAK