Kullanıcı Oyu:  / 0
En KötüEn İyi 

KAMU İHALE MEVZUATINDA TEMİNATLARLA İLGİLİ YER ALAN GENEL DÜZENLEMELER



GİRİŞ

Kamu kurum ve kuruluşları tarafından satın almalara yönelik yapılmakta olan ihalelerde önem  taşıyan hususlardan  birisi de teminatlarla ilgili olanıdır. İstisnalar dışında teminatların yasal mevzuatın  öngördüğü şekilde ve kabulü mümkün olanlardan alınması , iadesi veya değiştirilmesi uygulayıcı birimlerin dikkat etmeleri gereken noktalardandır. Bu bağlamda ihale denildiğinde akla,   geçici ve kesin teminatların alınması,iadesi, gelir kaydı ve benzer hususlarda  satın almaları düzenleyen 4734 sayılı Kamu İhale Yasası ile 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Yasasında  yer alan düzenlemeler gelmektedir.

Genel olarak geçici ve kesin teminatların birbirinden farklı özelliklere ve esaslara sahip olduğunu söyleyebiliriz. Ancak bu farklılık dışında, kamu ihale mevzuatına göre alınması gereken teminatların   taşımaları gereken birtakım ortak noktalar da bulunmaktadır. Yazıda gerek geçici, gerekse kesin teminatların her ikisi için de ortak olan veya genel olarak bilinmesi gereken  hususlar ana başlıklar itibariyle anlatılmaya çalışılacaktır.


A)Teminat Olarak Kabul Edilecek Değerler
4734 sayılı Kanun hükümlerine göre teminat olarak aşağıda sayılan değerlerin kabul edilmesi mümkündür.Bu bağlamda kabul edilecek geçici, kesin veya ek kesin teminatların aşağıda sayılı olanlardan olması yeterli olup, bunun dışında hazırlanan ihale dokümanlarında kabul edilecek teminatlarda sınırlamaya gidilmesi kanuna aykırı bir işlemdir.
a) Tedavüldeki Türk Parası. Dolayısıyla döviz üzerinden verilen nakitlerin teminat olarak kabul edilmemesi ve bu şekilde geçici teminat verilmiş olan isteklilerin ihale dışı bırakılmasında herhangi bir hata söz konusu değildir.
b)   Bankalar ve özel finans kurumları tarafından verilen teminat mektupları.
c) Hazine Müsteşarlığınca ihraç edilen Devlet İç Borçlanma Senetleri ve bu senetler yerine düzenlenen belgeler.
 İlgili mevzuatına göre Türkiye'de faaliyette bulunmasına izin verilen yabancı bankaların düzenleyecekleri teminat mektupları ile Türkiye dışında faaliyette bulunan banka veya benzeri kredi kuruluşlarının kontrgarantisi üzerine Türkiye'de faaliyette bulunan bankaların veya özel finans kurumlarının düzenleyecekleri teminat mektupları da teminat olarak kabul edilir.
(c) bendinde belirtilen senetler ve bu senetler yerine düzenlenen belgelerden nominal değere faiz dahil edilerek ihraç edilenler, anaparaya tekabül eden satış değeri üzerinden teminat olarak kabul edilir.

B)Teminatların Teslim Alınması ve İadesi
Teminat mektupları dışındaki teminatlar ihale komisyonlarınca teslim alınamaz. Bunların saymanlık ya da muhasebe müdürlüklerine yatırılması zorunludur.
İhale üzerinde kalan istekli ile ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi istekliye ait teminat mektupları ihaleden sonra saymanlık ya da muhasebe müdürlüklerine teslim edilir. Diğer isteklilere ait teminatlar ise hemen iade edilir. İhale üzerinde kalan istekli ile sözleşme imzalanması halinde, ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibine ait teminat sözleşme imzalandıktan hemen sonra iade edilir.

C)Teminat Alınmayacak Haller
Kural olarak yapılan satın almalara ait ihalelerden teminat alınması gerekmektedir. Ancak Kanun bazı hallerde geçici ve kesin teminat alınması hususunda idareleri serbest bırakmıştır.
- Geçici Teminat Alınmayacak Satın Almalar
- Bu düzenlemelerden birisi doğrudan temin ile ilgili olarak gerçekleştirilen satın almalardır. 4734 sayılı Yasanın 22 nci maddesine göre doğrudan temin usulü uygulanmak suretiyle yapılan satın almalardan dolayı geçici teminat alınması zorunlu değildir.    
- Diğer bir düzenleme, anılan Yasanın 33 üncü maddesine göre ihale dokümanında belirtilmesi şartıyla, danışmanlık hizmeti ihalelerinde geçici teminat alınmamasıdır.
- Kesin Teminat Alınmayacak Satın Almalar
- Bu düzenlemelerden birisi yukarıda da belirtildiği üzere, doğrudan temin ile ilgili olarak gerçekleştirilen satın almalardır. 4734 sayılı Yasanın 22 nci maddesine göre,   doğrudan temin usulü uygulanmak suretiyle yapılan satın almalardan dolayı   de kesin teminat alınması zorunlu değildir  
- Kesin teminatları ilgilendiren diğer bir düzenleme, sözleşmeden önce alınması gereken kesin teminatın ihale dokümanında belirtilmesi kaydıyla danışmanlık hizmet ihalelerinde,   sözleşme yapılmadan önce alınmayabileceğidir.
- Kesin teminat alınması zorunlu olmayan diğer bir satın alma ise, pazarlık usulünün uygulanması halidir. 4734 sayılı Yasanın 21/f maddesine göre malın sözleşme yapma süresi içinde teslim edilmesi ve bunun idarece uygun bulunması halinde, sözleşme yapılması ve kesin teminat alınması zorunlu değildir.

D)Teminat Olarak Verilen Değerlerin Teminat Olarak Kabulü Mümkün Değerlerle Değiştirilip Değiştirilemeyeceği
Teminatlar, teminat olarak kabul edilen diğer değerlerle değiştirilebilir. Örneğin kesin teminat olarak YTL nakit veren bir yüklenici, teminatını teminat olarak kabul edilecek değerlerden herhangi biriyle değiştirebilir. Bu bağlamda  nakdi teminatını, banka teminat mektubu veya özel finans kurumları tarafından verilen teminat mektubu veya Devlet İç Borçlanma senedi ile değiştirebilir. Hatta banka teminat mektubunu,  aynı bankanın başka bir şubesi tarafından düzenlenmiş teminat mektubuyla değiştirebilir. Önemli olan husus, teminat olarak sunulan değerin mevzuat kapsamında teminat olarak kabul edilecek değerlerden olması gerektiğidir.

E)Teminatların Haczedilip Haczedilemeyecekleri
Yasa kapsamında gerçekleştirilen ihalelerde alınan teminatların diğer önemli ortak bir özelliği de, yapılan ihaleler için  idarece alınan teminatların her ne suretle olursa olsun    haczedilemeyeceği ve üzerine ihtiyati tedbir konulamayacağıdır.Kamu İhale Kanunu kapsamında yapılan ihalelerde idarece alınan teminatların idarede bulunduğu sürece haczi söz konusu olmayıp, bu teminatların yükleniciye iadesi sırasında (banka teminat mektupları verildiği amacın dışında paraya çevrilemeyeceğinden bu mektuplar hariç) haciz uygulanabilecektir.

F)Teminat Mektuplarının Düzenlenme Esas ve Usulleri  
Teminat mektuplarının düzenlenmesinde standart sağlamak amacıyla 4734 sayılı  Kanun kapsamında daha açık bir ifade ile kamu alımları için verilecek teminat mektuplarının kapsam ve şeklini tespite Kamu İhale Kurumu yetkili kılınmıştır. Bunun dışında yani satın almalar dışında 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre satış, kiraya verme gibi gelir getirici ihalelerde 2886 sayılı Kanun uyarınca teminat mektuplarının kapsam, şekil ve miktarını tespit etmek görevi Maliye Bakanlığı  tarafından yerine getirilecektir.
 Kanunda yer alan hüküm gereğince, 4734 sayılı Yasanın 32 nci maddesine göre belirlenen tekliflerin geçerlilik süresinden en az otuz gün fazla süreli olmak kaydıyla, geçici teminat mektuplarında süre belirtilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla istekliler tarafından en az 30 gün fazla süreli olmak kaydıyla daha uzun süreleri içeren geçici teminat mektuplarının da kabul edilmesi gerekmektedir. Bu konuda idarelerin 30 günlük sürenin üzerine çıkarak örneğin tekliflerin geçerlik süresinden en az 45 gün fazla süreli geçici teminat mektuplarını istemeleri mümkün değildir.İstekliler asgari süre olan 30 günlük süreyi ihtiva etmesi şartıyla geçici teminat mektuplarında daha uzun süreleri içeren mektuplar verebilirler. Bu bağlamda süresiz geçici teminat mektuplarının  da kabul edilmesi gerekmektedir.  Teklif geçerlilik süresinin uzatılması halinde, geçici teminat mektuplarının süresi de aynı süre ile uzatılır.
Kesin teminat mektuplarının süresi ihale konusu işin bitiş tarihi dikkate alınmak suretiyle idare tarafından belirlenir.

G)Limit İçi-Limit Dışı Teminat Mektuplarının Kabul Edilip Edilmeyeceği
Kamu İhale Kurumu tarafından 4734 sayılı Kanunun 35 inci maddesi çerçevesinde teminat mektuplarının kapsam ve şekli belirlenerek bunlara ilişkin olarak standart belirlemeler yapılmaktadır. Ancak bu amaçla belirlenen standart formlarda teminat mektuplarına ilişkin   limit bilgilerine yer verilmemesi uygulamada bazı mektupların “limit içi” ve limit dışı” ifadelerini taşıması nedeniyle idarelerin bu teminat mektuplarını değerlendirmeye alıp almayacakları konusunda tereddüde neden olmaktadır
 
Teminat mektuplarında önemli olan husus ilgili mektubun risk gerçekleştiği anda paraya çevrilip çevrilemeyeceğidir. Bu bağlamda  teminat mektuplarında yer alan “limit içi” ve “limit dışı” ibareleri , mektubun geçerliliği ve kapsamı  ile teminat mektuplarında öngörülen riskin gerçekleşmesi halinde idarenin alacağının tahsiline ilişkin bir etkisinin olmadığı  şeklinde bir değerlendirmeye götürdüğünden   “limit içi” ve limit dışı”  ibaresi taşıyan teminat mektuplarının kabul edilmesinde herhangi bir mahzur bulunmamaktadır    Önem taşıyan husus, yukarıda da belirtildiği üzere teminat mektubunun nakde dönüştürülmesi aşamasında engelleyici bir düzenlemeye yer verilmemiş olması, taahhüdün yerine getirilmemesi halinde mektubun paraya çevrilmesinin sağlanabilmesidir. 


 

 

   

   
© H.Bayram ÇOLAK