Kullanıcı Oyu:  / 5
En KötüEn İyi 
Üst Kategori: Makaleler
Gösterim: 11823

SÖZLEŞME DIŞI YAPTIRILAN İŞ BEDELLERİNİN ÖDENMESİNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR


GİRİŞ

İhale konusu yapılan işlerin kural olarak sözleşmesinde öngörülen miktarla sınırlı olarak yüklenicisi tarafından yerine getirilmesi gerekmektedir.Ancak bazı durumlarda  özellikle, yapım işlerinde sözleşmede belirlenmiş iş miktarının dışına çıkılarak iş artışlarına gidilmesi gündeme gelebilmektedir.
Sözü edilen keşif artışları hususunda konun koyucu, belli şartlar ve oranlar dahilinde iş veya çok bilinen ifadeyle keşif artışına gidilmesini mümkün kılmıştır. Bu müsaadeye rağmen bazı durumlarda yasal olarak öngörülen iş artışı dışında, yasal oranlara bağlı kalınmaksızın çok yüksek oranlarda iş yaptırılması söz konusu olmaktadır.Bu noktada, bir tür ihalesiz olarak yaptırılan sözleşme dışı iş bedellerinin ödenmesi ise önem kazanmaktadır.
Aşağıda  sözleşme dışı yaptırılan iş bedellerinin ödenip ödenemeyeceği hususu ile ödenmesi halinde yüklenicilere yapılacak ödeme tutarı üzerinde durulmaya çalışılacaktır.

İŞ ARTIŞLARI KONUSUNDAKİ YASAL DÜZENLEMELER

Kamu kurum ve kuruluşlarının iş artışlarına gidebilmeleri hususundaki esas ve usullerin düzenlendiği 4735 sayılı Kamu İhaleleri Sözleşmeleri Kanununun 4964 sayılı yasayla değişik 24 üncü maddesinde , “ Mal ve hizmet alımlarıyla yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan iş;
a) Sözleşmeye esas proje içinde kalması,
b) İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması,
şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10'una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımlarıyla yapım işleri sözleşmelerinde ise % 20'sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir.
Birim fiyat sözleşme ile yürütülen yapım işlerinde, Bakanlar Kurulu bu oranı sözleşme bazında % 40'a kadar arttırmaya yetkilidir.
İşin bu şartlar dahilinde tamamlanamayacağının anlaşılması durumunda ise artış yapılmaksızın hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir. Ancak bu durumda, işin tamamının ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesi zorunludur.
............................................................................................................................”
hükümlerine yer verilmiştir.
Yukarıda yer alan düzenleme esas alındığında genel olarak öngörülmeyen durumların varlığı halinde gündeme gelen iş artışları, 4734 sayılı Kamu İhaleleri Kanununun yürürlükten kaldırdığı 2886 sayılı Yasadan farklı olarak yapım işleri dışında mal ve hizmet alım ihaleleri için de öngörülmüştür.
4735 sayılı Kamu İhaleleri Sözleşmeleri Kanunu dışında idarelerin artık gelir getirici ihalelerinde uyguladıkları 2886 sayılı Devlet İhaleleri Kanununun 63 üncü maddesinde yer alan sadece yapım ihalelerinde mümkün olan keşif artışlarıyla ilgili düzenlemenin de 1.1.2003 tarihinden itibaren yürürlükte olmadığını da belirtmek gerekmektedir.

YASAL SINIRI İŞ ARTIŞ BEDELLERİNİN ÖDENİP ÖDENEMEYECEĞİ

Birim fiyat üzerinden sözleşmeye bağlanan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde  azami olarak sözleşme bedelinin %20 ine kadar olan tutarlar aynı yükleniciye sözleşme ve ihale dokümanında yer alan hükümlere göre Kanundaki şartlar çerçevesinde yaptırılıp ödenebilir.   Dolayısıyla belirtilen yasal iş artış sınırını geçen iş bedellerinin ödenmemesi gerekmektedir. Ancak yüklenici tarafından yerine getirilmiş ve idare tarafından da kabul edilmiş tutarların Borçlar Kanununun sebepsiz zenginleşme  hükümleri çerçevesinde  objektif iyi niyet kuralları dahilinde ödenmesinden idarenin imtina etmesi mümkün değildir. Ödeme sağlamanın birinci yolu sulhen çözmektir. 4353 sayılı Kanunun 31 inci maddesi, genel bütçe kapsamında yer alan daire ve idareler ile iş yaptırdıkları şahıslar arasında çıkan ihtilafların, olayın yargıya veya icraya intikal ettirilmemiş olması halinde    sulhen çözümlenmesi hususunda Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğüne yetki vermektedir. İkinci çözüm ise dava konusu yapmaktır. Her iki durumda da, ödeme yapılmasına karar verilmiş olması halinde  dahi, yasal iş artış sınırları dışında işin yapılmasına izin veren veya bu konuda karar alan personelin cezai, idari ve mali sorumluluğunun  tespit edilmesi gerekmektedir.

YASAL SINIRI AŞAN BEDELLERİN ÖDENMESİNDE ESAS ALINACAK TUTARLAR

Yasal oranın üzerinde gerçekleşen ve ödenmesine karar verilen iş artışlarıyla ilgili ödeme yapılırken    Borçlar Kanununun   vekaletsiz iş görme başlıklı bölümüne göre davranmak gerekmektedir. Anılan Kanunun 410-413 üncü maddelerinde yer alan hükümler çerçevesinde, sözleşme dışı ve yasal sınırlar dışında yüklenicilerin yaptığı işler vekaletsiz iş görme kapsamındadır . Vekaleti olmaksızın başkasının hesabına tasarrufta bulunan kimse o işi, sahibinin menfaatine ve tahmin olunan maksadına göre yapmağa mecburdur ve iş sahibinin menfaati için yapılmış olan bir işte, yapan kimsenin hal icabına göre zaruri veya faydalı bulunan bilumum masraflarını faizi ile edaya ve bu kabil taahhütlerini ifaya ve hakimin takdir edeceği zararı tazmine, iş sahibi zorunludur.
İşi yapan kimse yaptığı masrafı istifa edemediği takdirde, haksız bir fiil ile mal iktisabı faslındaki hükümlere göre yaptığı şeyi ref ettirebilir.

Yukarıda yer alan hükümler çerçevesinde Yargıtay tarafından verilen ve istikrar kazanmış kararlarda    sözleşme dışı yapılan işlerden doğan  alacaklar, ancak BK. 410 ve devamı maddelerle düzenlenen vekaletsiz iş görme hükümlerine göre istenebilir. Vekaletsiz iş görme halinde, sözleşme ve kararnamelerin uygulanması usul ve yasaya aykırıdır. Bu durumda, mahkemece yapılacak işlem sözleşme dışı işlerin yapıldığı tarihteki rayiç bedelleri saptanarak, bu değere göre hüküm kurulması olmalıdır.
Dolayısıyla kanuni oranın üzerinde gerçekleşen iş artışlarına ilişkin bedeller  ödenirken yükleniciye sadece zorunlu ve faydalı masrafların ödenmesi, müteahhitlik karının ise ödenmemesi gerekmektedir.  

SONUÇ

İdare ile yükleniciler arsında yapılan sözleşmeler ile sadece sözleşmede öngörülen tutara kadar işlerin yapılması gerekmektedir. Bunun dışında öngörülmeyen durumların varlığı halinde ise 4735 sayılı Yasa hükümlerine göre %20 oranında- birim fiyat baz alınarak yapılan  yapım işlerinde Bakanlar Kurulu Kararıyla %40 ına kadar –iş artışına gidilmesi mümkün bulunmaktadır. Ancak sözleşme ve yasanın cevaz verdiği artışın dışında yaptırılan işlerin ise ihale ve sözleşme dışı kabul edilmesi ve bedellerinin ödenmemesi gerekir.

Buna rağmen sözleşme ve ihale dışı bedellerin ödenmesi yönünde karar alınması veya ödeme yönünde bir düzenlemenin yapılması halinde ise, hak ediş bedellerinin ödenmesinde vekaletsiz iş görme hükümleri çerçevesinde yükleniciye sadece faydalı ve zorunlu sayılan masrafların ödenmesi, müteahhitlik karı gibi normal sözleşme hükümlerine göre ödenen tutarların ise ödenmemesi gerekmektedir.