Kullanıcı Oyu:  / 3
En KötüEn İyi 

MAL ALIMI  İHALELERİNDE YAKLAŞIK MALİYETİN TESPİTİ   İLE YAKLAŞIK MALİYETİN ÜZERİNDE VERİLEN TEKLİFLER



GİRİŞ

Kamu idarelerinin satın alma, kiralama ve diğer harcamayı gerektiren işlemlerinde uygulanmak üzere  1.1.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu İhaleleri Yasasının getirdiği yeni kavramlardan birisi de tahmin edilen bedelin yerine getirilen yaklaşık maliyettir. Kanun koyucu, 2886 sayılı Yasadan   farklı olarak 4734 sayılı Yasada yaklaşık maliyetin (bedel tahminini ) açıklanmasını yasaklamıştır.

Aşağıda yaklaşık maliyetin belirlenmesinde mal alımı ihalelerinde idarelerin dikkat etmeleri gereken hususlar ile uygulamada özellikle yaklaşık maliyetin gereği gibi doğru tespit edilememesi nedeniyle yaklaşık maliyetin üzerinde verilen teklifler hakkında yapılması gereken işlemler üzerinde durulmaya çalışılacaktır.  
 
 GENEL OLARAK  YAKLAŞIK MALİYET

İhale yapılmadan önce idarece her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç  olmak üzere hesaplanan ve dayanakları ile birlikte bir hesap cetvelinde gösterilen, ihale ve ön yeterlik ilanlarında yer verilmeyen, isteklilere veya ihale süreci ile resmi ilişkisi olmayan diğer kişilere açıklanmayan, ihale konusu alım,hizmet işinin öngörülen bedeline yaklaşık maliyet denir. Yaklaşık maliyetle ilgili olarak genel ve bilinmesi gereken hususları aşağıdaki şekilde belirtmek mümkündür:

1-Yaklaşık maliyet gizlidir.İsteklilerce verilen tekliflerin karşılaştırılmasında kullanılmak üzere  istekliler ile ihale süreci ile resmi ilişkisi olmayan kişilere açıklanamaz.  
2- Yaklaşık maliyete ihale ve ön yeterlik ilanlarında yer verilemez.
3- Bütçe ödeneklerinin tespit edilmesine ve tekliflerin değerlendirmesine esas olmak üzere yaklaşık maliyetin doğru belirlenmesi önem taşımaktadır. Bu bağlamda idareler tarafından yaklaşık maliyet belirlenirken piyasa rayiçlerine uygun bir tespit yapılmasını sağlamak için resmi- özel tüm birimlerden yararlanmaları mümkündür.


MAL ALIMLARINDA YAKLAŞIK MALİYET

  İhale yapılmadan önce idare tarafından, Mal Alım İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde belirlenen esas ve usullere göre ihtiyaç konusu malın yaklaşık maliyeti tespit edilir.

İdareler, ihale konusu alımın yaklaşık maliyetini dikkate alarak ihalenin eşik değerin altında kalıp kalmadığını belirler.

Yaklaşık maliyet, Yönetmelikte belirlenen esas ve usuller uyarınca ayrıntılı miktar ve fiyat araştırması yapılmak suretiyle gerçekçi biçimde tespit edilir ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterilir.

İdarelerce, ihale öncesi tespit edilen yaklaşık maliyet ilan edilmez ve isteklilere  veya ihale süreci ile resmi ilişkisi olmayan diğer kişilere açıklanmaz.

Yaklaşık Maliyetin Belirlenmesinde İdarelerin Dikkat Etmesi Gereken Hususlar

 İdarelerce ihtiyaç duyulan malların en uygun fiyatla temin edilebilmesi, tedarik edilecek malın bedelinin doğru tahmin edilmesindeki isabet derecesine bağlıdır. Bu nedenle idarelerin maliyet tespiti yaparken aşağıdaki hususlara uymaları gerekmektedir:

a)  Yaklaşık maliyeti tespit edilirken idarelerin geniş kapsamlı araştırma yapmaları  gerekmektedir. Fiyatın sağlıklı tespiti açısından gerek kamu kurum ve kuruluşlarından gerekse özel sektörden teklif alınması her zaman mümkündür.Tedarik edilecek malın özelliğine göre valilik, belediye, ticaret odası, sanayi odası, meslek odaları, üretim ve satış yapan kamu kurum ve kuruluşları ile borsa ve özel sektör kuruluşlarından fiyat isteyebilecekleri gibi, piyasada ihale konusu malı üreten veya pazarlayan gerçek veya tüzel kişilerden de proforma fatura isteyebilirler. Bu durumda yazılarda fiyatı etkileyebilecek;

-Malın cinsi, sınıfı, miktarı,
-Teslim süresi,
-Teslim edilecek parti miktarları,
-Nakliye,
-Sigorta,
-Diğer özel şartlar,

gibi unsurlar belirtilir. Ayrıca, varsa uyulması gereken standart ile kısa teknik özelliklerin belirtilmesi veya teknik şartnamenin eklenmesi suretiyle katma değer vergisi hariç olmak üzere fiyat bildirilmesi istenir.

Bu araştırmaların sonucunda idarelerce elde edilen bilgi ve belgeler topluca değerlendirilerek, en doğru maliyet tespiti yapılır.

Ancak idareler, gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan ve yaklaşık maliyetin hesaplanmasında sapmalara sebep olabilecek fiyat bildirimleri ile proforma faturaları değerlendirmeye almazlar. Buna ilişkin gerekçeleri hesap cetvelinde belirtirler.

b) İdareler, ihtiyaç duyulan mal ile ilgili daha önceki yıllarda alım yapmış iseler; geriye dönük varsa son beş yılın, yoksa alımı yapılan yılların  fiyatlarını tablo haline getirir. Türk Lirası bazında yapılmış olan alımlarda  geçmiş yılların fiyatları, Devlet İstatistik Enstitüsünce açıklanan TEFE (Toptan Eşya Fiyatları Endeksi) baz alınarak güncellenir ve aritmetik veya ağırlıklı ortalaması alınır. Bulunan bu değerler kullanılmak üzere tabloya işlenir. Döviz cinsinden yapılmış olan alımlarda ise geçmiş yılların fiyatlarının aritmetik veya ağırlıklı ortalaması esas alınır.

c) Yaklaşık maliyetlerin belirlenmesinde yukarıda  belirtilen yöntemlere ek olarak; idarelerin oluşturacakları uzman kişilerce, ihtiyaç duyulan malların üretim metot ve tekniklerinin, ürün yelpazesindeki değişimlerin, mevcut malı ikame edecek malların günlük, haftalık, aylık ve yıllık bazda piyasa araştırmasının yanı sıra internet başta olmak üzere tüm iletişim araçları kullanılarak fiyatlar tespit edilir ve sürekli güncellemesi yapılır.
 
d) İdareler alınacak malın niteliği ve piyasa koşullarını göz önünde bulundurmak suretiyle; yukarıdaki bölümlerde elde edilen değerleri ayrı ayrı veya birlikte değerlendirebilirler. Yaklaşık maliyetin hesabına ilişkin süreçte kullanılan her tür bilgi ve  belgeye hesap cetveli ekinde yer verilir.

Ayrıca tedarik edilmesi istenilen malın özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve mali özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenememesi veya ilk defa alımı veya üretimi yapılacak bir mal olması ya da idarenin kanun, tüzük ve yönetmeliklere göre istihdam ettiği personelin yeterli nitelik veya sayıda olmaması halinde, ihale yetkilisinin onayı alınmak kaydıyla yaklaşık maliyet tespiti 4734 sayılı Kanun hükümlerine göre danışmanlık hizmet sunucularına ihale edilmek suretiyle de yaptırılabilir.

Yaklaşık Maliyetin Bütçenin Programlanmasında Kullanılması Ve Güncellenmesi
 Ödeneği bulunmayan işler için ihaleye çıkılamayacağından, idareler bütçelerini programlarken ihale konusu yapılacak her alım için yaklaşık maliyeti tespit etmeleri gerekmektedir. Ödenek miktarının belirlenmesinde yaklaşık maliyet tutarına ilgili mevzuatına göre katma değer vergisi de dahil edilmesi gerekir.

Tespit edilen yaklaşık maliyetin belirlendiği tarihten ihalenin ilk ilan tarihine kadar geçerliliğini koruyamayabileceği dikkate alınarak, idarelerce gerek duyulduğunda bu maliyetler Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından yayımlanan aylık TEFE oranları üzerinden güncellenebileceği gibi, malların fiyatlarındaki azalışların da dikkate alınması gerekmektedir.
    
 YAKLAŞIK MALİYETİN ÜZERİNDEKİ TEKLİFLER
İdareler tarafından gerçekleştirilen ihalelerde kimi zaman idarelerce tespit edilen yaklaşık maliyeti aşan tekliflerin kabul edilip edilemeyeceği hususunda tereddütler hasıl olmaktadır.Böylesi durumlarda ihale komisyonlarının yaklaşık maliyetin tespitinin doğruluğunu araştırmaları gerekmektedir. Bu bağlamda komisyonların;
a) Yaklaşık maliyet tespit edilirken değerlendirilmeyen her hangi bir husus olup olmadığını,
b) Yaklaşık maliyeti güncellenerek tespit edilmişse, güncellemenin doğru yapılıp yapılmadığını,
c) Verilen teklif fiyatlarının piyasa rayiç fiyatlarını yansıtıp yansıtmadığını,
Sorgulayarak verilen teklifleri yaklaşık maliyete göre mukayese etmesi ve  bütçe ödeneklerini de göz önünde  bulundurarak verilen teklif fiyatlarını uygun bulması halinde ekonomik açıdan en avantajlı teklifi belirleyerek işin ihalesine veya verilen teklif fiyatlarını uygun bulmaması halinde ihalenin iptaline karar vermek hususunda  takdir hakkına sahiptir.
Yaklaşık maliyetin üzerinde olmakla birlikte teklifin kabul edilebilir nitelikte görülmesi halinde idarenin ek ödeneğinin bulunması veya ilgili mali mevzuatı gereği ödenek aktarımının mümkün olması durumlarında teklifler kamu yararı ve hizmet gerekleri de dikkate alınarak  kabul edilebilir.

 


 

 

   

   
© H.Bayram ÇOLAK