Kullanıcı Oyu:  / 0
En KötüEn İyi 

KAMU MALİ YÖNETİMİ VE KONTROL KANUNUNDA YAPILAN SON DEĞİŞİKLİKLER NELER GETİRİYOR



GİRİŞ

Bilindiği gibi, Türk mali yönetim sisteminde bir reform niteliğinde olan, uluslararası standartlara ve Avrupa Birliği normlarına uygun bir kamu mali yönetimini ve kontrol sistemini öngören 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu,  kabul edilmesiyle birlikte kademeli olarak uygulanmaya başlanmıştır. 5018 sayılı Kanunla getirilen yapılanma ile mevcut mali yönetim sisteminin değiştirilerek daha etkin bir yönetim ve kontrol sistemi oluşturulması amaçlanmıştır. Bu Kanunla, bütçe kapsamı genişletilerek Türkiye Büyük Millet Meclisinin bütçe hakkını tam olarak kullanmasına yönelik düzenlemeler yapılmıştır. Bütçe uygulama ve hazırlama sürecinde ve denetiminde strateji ve performans sistemi ile etkinlik artırılmaya, mali yönden şeffaflık sağlanmaya, hesap verebilir yönetim anlayışına uygun mekanizmalar oluşturulmaya, harcama sürecinde yetki, sorumluluk ve görev dengesi ve etkin bir iç kontrol sistemi kurulmaya çalışılmıştır.

Mali yönetimimizin yeniden yapılandırılması sebebiyle Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile öngörülen yeni sistemin, en iyi şekilde işlemesi ve beklenen amacı sağlayabilmesi için yeni mali sisteme ve Avrupa Birliği normlarına uyum sağlamaya yönelik çalışmalar da  devam etmektedir. 5018 sayılı Kanunda öngörülen düzenlemelerin ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılacak yönetmeliklerin hazırlanması sırasında;

-Avrupa Birliğine tam üyeliğe yönelik müzakerelerde alınan kararlar,
-Kamu idarelerinden gelen görüş ve öneriler,
-Avrupa Birliği fonlarından finanse edilerek uygulamaya konulan Avrupa Birliği normlarına uyum sağlamak amacıyla yürütülen mali yönetim ile ilgili projeler,
Kapsamında, yürürlükteki 5018 sayılı Kanunda yer alan bazı teknik hükümlerle uygulamaya ilişkin konularda düzenleme yapılmasına ihtiyaç olduğu tespit edilmiştir.

Yukarıda yapılan tespitler doğrultusunda; 5018 sayılı Kanunda yer alan bazı teknik düzenlemeler ile performans raporlarının içeriğine, muhasebe ve raporlama standartlarının uluslararası standartlara uygunluğunun sağlanmasına, ön mali kontrol ve iç mali kontrol sisteminin daha kapsayıcı hale getirilmesine ve mali hizmetler birimine ilişkin maddeler ile 5018 sayılı Kanun çerçevesinde öngörülen yeni mali sisteme kamu idarelerinin teşkilat yapılarının uyumlu hale getirilmesi amacıyla ilgili mevzuatta tamamlayıcı mahiyette bazı değişiklikler yapılması gereği hasıl olmuştur.
 
Aşağıda 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununda 5436 sayılı Kanunla yapılan değişikliklere genel hatları itibariyle değinilerek, son bölümde yapılan değişikliklere getirilen eleştirilerden bahsedilecektir.

YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununda yapılan değişiklikleri veya anılan kanuna yapılan ilaveleri ana hatları itibariyle belirtecek olursak, aşağıda sayılan değişiklik ve düzenlemeleri sayabiliriz:

1- Harcama yetkisinin üst yönetici tarafından kullanılması ilkesine istisna olarak, harcama yetkisinin zorunlu hallerde üst yönetici veya belirleyeceği kişiler tarafından kullanılmasına imkan sağlanmaktadır.
Yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluğun kurul, komite veya komisyona ait olduğuna açıklık getirilmiştir.

2- Emanete alınan tutarların zamanaşımı süresinin başlangıç tarihinin belirlenmesinde, malın alındığı veya hizmetin yapıldığı tarihi takip eden yılbaşının esas alınması sağlanmaktadır.

Bütçede yer alacak öncelikli ödemeler arasına; ilama bağlı borçlar, ödenmemesi halinde gecikme cezası veya faiz gibi ek külfet getirecek borçların da ilave edilmektedir.

Bir taahhüde ve harcama talimatına dayanmayan tedavi, ilaç, su ve elektrik gibi giderlere ilişkin olup, giderin oluştuğu yer ve zamanda ödeneği temin edilemediğinden ödenemeyen borçların, muhasebe kaydına alınarak izlenmesi ve ödenmesi için gerekli tedbirlerin alınması sağlanmaktadır.
 
3- Faaliyet raporlarının içeriğinin belirginleştirilmesini sağlamak amacıyla faaliyet raporlarında performans bilgileri ile genel mali bilgilere de yer verilmesinin sağlanmaktadır.

4- Devlet Muhasebesi Kurulu tarafından belirlenecek muhasebe ve raporlama  standartlarının uluslararası standartlara uygun olarak tespitinin yapılması ilkesine açıklık getirilmesine ve bu standartlara göre değişken olan çerçeve hesap planı ile düzenlenecek raporların şekil, süre ve türlerinin belirlenmesi konusunda Maliye Bakanlığına yetki verilmektedir.
 
5- 5018 sayılı Kanundaki taşınmaz tahsisine ilişkin madde kapsamına Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin de dahil edilmesine ve 5018 sayılı Kanun kapsamında bulunan idarelerle köy tüzel kişilikleri arasında taşınmaz tahsisine imkân tanınmaktadır.
 
6- Ön mali kontrol mekanizmasının yeniden düzenlenmesine ve harcamaların yanı sıra mal ve gelir işlemlerinin de kontrol altına alınması sağlanmaktadır.

7- İç kontrol ile ön mali kontrole ilişkin hususların, mali sistemi daha kapsayıcı hale getirilmesi amacıyla   düzenleme yapılmaktadır.

İşlem sürecinin hızlandırılması ve etkinliğinin temini amacıyla, mali kontrol yetkilisinin sistemden çıkarılmasına ve ön mali kontrol fonksiyonunun mali hizmetler birimi ile harcama birimlerinde gerçekleştirilmesi  sağlanmaktadır.

Mali hizmetler biriminin, mali yönetim ve kontrol sistemindeki yeri  ve görevleri yeniden düzenlenmektedir.

8- Muhasebe yetkililerinde aranan şartlar  yeniden belirlenmektedir.

9- Düzenleyici ve denetleyici kurumlar ile İstanbul Menkul Kıymetler Borsasının gelir fazlalarının üçer aylık dönemler itibariyle Hazineye aktarılması sağlanmaktadır.

10- Mevcut döner sermayeli işletmelerin fonksiyonlarını daha etkin bir şekilde yerine getirebilmesi için, ayrı bir çerçeve kanunla 2007 yılı sonuna kadar  yeniden yapılandırılmasına imkân sağlanmaktadır.

11- Doğal afetlerden zarar görenlere ayni ve nakdi yardımların Bakanlar Kurulu kararıyla yapılacağı hükme bağlanmaktadır.

12- Kanunla öngörülen mali yönetim sisteminin başarılı bir şekilde uygulanmasını sağlamak, idari kapasiteyi güçlendirmek, teşkilat ve personel açısından yeni sisteme uyumun sağlanması amacıyla; çeşitli kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına, bu çerçevede kadro ihdas ve iptalleri ile özlük haklarına ilişkin düzenlemeler yapılmaktadır.

 13- 5018 sayılı Kanun hükümlerine göre; mali hizmetler ile iç denetimin ilgili idarelerce gerçekleştirilecek olması nedeniyle,  idarelerin teşkilat yapısında yer alan Araştırma Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlıkları ve Araştırma Planlama Koordinasyon Kurulu Dairesi Başkanlıklarının kaldırılmasına, bu birimlerin yerine Milli Savunma Bakanlığı dışındaki bakanlıklarda Strateji Geliştirme Başkanlıklarının kurulması sağlanmaktadır.
 
14- İktisadi esaslara göre faaliyet gösteren TOKİ, TRT, TMSF gibi idarelerin 5018 sayılı Kanun kapsamından çıkarılmasına, ayrı bütçe yapılmasına gerek bulunmayan bazı idarelerin bütçelerinin bağlı veya ilgili oldukları idare bütçesi içerisinde yer almaları sebebiyle 5018 sayılı Kanuna ekli listelerin yeniden düzenlenmesi yapılmıştır.

          DEĞİŞİKLİKLERE GETİRİLEN ELEŞTİRİLER
    
        Yukarıdaki bölümlerde 5018 sayılı yasada yapılan değişiklikler ana hatları itibariyle belirtilmiştir. Yasanın mecliste görüşülmesi esnasında bazı madde değişiklilikleri konusunda mutabık kalınmayan hususlar da gündeme gelmiştir.  

 İlk ciddi eleştiri  Yasa değişikliğinin, Yasanın tüm hükümleriyle birlikte yürürlüğe girmeden gündeme gelmiş olmasıdır.Yasanın 2003 yılında kabul edilmiş olunmasına rağmen henüz tam  olarak uygulamaya girmeden değiştirilmesi, 5018 sayılı Kanunun hazırlanmasında yeterli mutabakatın sağlanmadan yasanın kabul edildiği eleştirilerine maruz kalmıştır.
 
Diğer eleştiri TOKİ,TRT ve TMSF gibi bütçe büyüklükleri açısından göz kamaştıran kurumların Yasa kapsamı dışına çıkarılmasıyla ilgilidir. Kural olarak 5018 sayılı Yasa Devlet veya Devlet bütçesi kavramı tüm kamu kurumlarını içine alacak şekilde geniş tutulmaya çalışılmaktadır. Ancak son yapılan değişiklikle   5018 sayılı Kanun kapsamındaki TOKİ, TRT gibi kamu kaynağı kullanan  bazı  kurumlar Kanun kapsamı dışına çıkartılmakta ve böylelikle  bütçeleri üzerinde parlamentonun denetim yetkisi kaldırılmaktadır. Diğer bir anlatımla  5018 sayılı Kanunun genel amacına aykırı olarak  bütçenin kapsamı daraltılmaktadır.

 Yukarıdaki bölümle paralel olmak üzere tüzel kişiliği bulunan bazı kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili veya bağlı kuruluşlara dahil edilmesi yerine bu kuruluş bütçelerinin parlamentoda ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiği de eleştiriler arasında yer almıştır.
 
 Mevcut Araştırma Planlama Başkanlıklarının kaldırılarak, yerlerine Strateji Geliştirme Başkanlıklarının oluşturulması yerine isim değişikliği ve görevlerinin yeniden tanımlanarak amacın sağlanabileceği, yeni bir yapılanmaya gidilmesine gerek olmadığı hususu da tenkide konu olmuştur.

Döner sermayeler ile fonlara ilişkin hükmün 5018 sayılı Kanunla amaçlanan tek bir mali yapının oluşturulmasına ilişkin ilkelere aykırılık teşkil ettiği hususu da eleştirilen konular arasında yer almıştır.
 
 SONUÇ
 
Reform niteliğinde düzenlemeler içeren ve temel bir Kanun olan 5018 sayılı  Kanunun uygulanma kabiliyetinin artırılmasına yönelik olarak yapılan değişiklikler, TBMM tarafından kabul edilerek yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. Yapılan değişikliklere haklı olarak birtakım eleştiriler olsa bile yine de, Yasanın ilk halinde mevcut eksiklikleri gidermeye yönelik önemli düzenlemeler yapılmıştır. Bütçe uygulama sürecinde ilgili kamu idarelerine daha fazla inisiyatif ve yetki vermeyi amaçlayan. mali saydamlığı ve hesap verilebilirliği ön plana almayı hedefleyen değişiklikler, Yasanın 2006 mali yılından itibaren uygulamaya geçmesiyle birlikte daha objektif olarak değerlendirilecektir. Arzu edilen yapılan ve yapılacak olan bu tür değişikliklerin mali yapımıza ve saydamlığa, hesap verilebilirliğe hizmet edecek yönde gelişmesidir.
 
 

 

 


 

 

   

   
© H.Bayram ÇOLAK