Kullanıcı Oyu:  / 0
En KötüEn İyi 

İHALE USULÜ OLMAKTAN ÇIKARTILAN DOĞRUDAN TEMİN USULÜNÜN ESASLARI, İDAREYE SAĞLADIĞI KOLAYLIKLAR VE İDARELERİN DİKKAT ETMESİ GEREKEN HUSUSLAR

I-GİRİŞ


4734 sayılı Kamu İhale Kanunun 18 inci maddesine göre, idareler tarafından mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde uygulanacak ihale usulleri arasında öngörülen açık ihale usulü, belli istekliler arasında ihale usulü ve pazarlık usulü yanında sayılan doğrudan temin usulü, 15.08.2003 tarih ve 25200 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4964 sayılı Kanun ile ihale usulleri arasından çıkartılmıştır.İhale usulü olmaktan çıkartılmış olması diğer ihale usulleri için öngörülen bazı düzenlemelerin doğrudan temin için geçerli olup olmadığını da gündeme getirmiştir. Yazıda,öncelikle genel hatları itibariyle doğrudan temin usulü ile temini mümkün olan işler hakkında bilgi verilmeye çalışılacak, devam eden bölümlerde de  idarelerin bu usulü uygularlarken dikkat etmeleri gereken hususlara ve sağladıkları avantajlara değinilecektir.


II-DOĞRUDAN TEMİN USULÜ İLE KARŞILANMASI MÜMKÜN OLAN İHTİYAÇLAR İLE TEMİNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN ESASLAR


4734 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine göre ihale, Kanunda yazılı usul ve şartlarla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve ihale yetkilisinin onayını müteakip sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan işlemleri,  doğrudan temin  ise  Kanunda belirtilen hallerde ihtiyaçların, idare tarafından davet edilen isteklilerle teknik şartların ve fiyatın görüşülerek doğrudan temin edilebildiği usulü ifade etmektedir. Doğrudan temin ile, genel olarak işin doğası gereği ilan yapılması,teminat alınması gibi belli birtakım prosedürlere tabi olmasına gerek görülmeyen  küçük çaplı ihtiyaçların diğer ihale usullerine tabi olmadan daha basit bir biçimde temin edilmesi amaçlanmıştır.

4734 sayılı Kanunun 4964 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun İle Kamu İhale Kanunu Ve Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 15 inci maddesiyle  değişik 22 nci maddesine göre,aşağıda belirtilen hallerde ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulü ile karşılanması mümkündür:
a) İhtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi. İdareler, 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (a) bendinin uygulamasında, ihtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceği hususunu belge ile tevsik etmek durumundadır. Mal alımlarında bu hususun, özel bir düzenleme olan ve 08.06.1983 tarih, 18701 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Ticaret ve Sanayi Odaları, Sanayi Odaları, Deniz Ticaret Odaları Muamelat Yönetmeliğinin 50 nci maddesinde tanımlanan ve adına belge düzenlenen kişinin muayyen bir tarihte, muayyen bir malın Türkiye’de fiilen ve münhasıran bir tacirin elinde bulunduğunu gösteren “yed-i vahit belgesi” ile tevsik edilmesi gerekmektedir.   
Ancak, ihtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceği hususunun genel kabul görmüş bir belge ile tevsik edilmesinin mümkün olmadığı durumlarda ise, bu tespitin ne şekilde yapıldığına dair bir tutanak düzenlenerek onay belgesi ekine konulması gerekmektedir.
b) Sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması. 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (b) bendi sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili bilimsel, teknik, fikri veya sanatsal v.b. nedenlerle özel bir hakka sahip olmasını ifade etmektedir.
Bu nedenle, ihale konusu mal alımı, hizmet alımı veya yapım işi; bilimsel, teknik, fikri veya sanatsal v.b. nedenlerle ve münhasır hakların korunması nedeniyle sadece belirli bir mal tedarikçisi, hizmet sunucusu veya yapım müteahhidi tarafından gerçekleştirilebiliyorsa, ilan yapılmaksızın anılan madde hükmüne göre doğrudan temin yoluyla ihtiyaçların karşılanması mümkün bulunmaktadır. Örneğin idarelerin diğer usullerle temini mümkün olmayan bilimsel yayın, fikir ve sanat eseri, belirli bir akademik kişiden eğitim v.b. mal veya hizmet alımları bu bent kapsamında temin edilebilecektir.
c) Mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun ve standardizasyonun sağlanması için zorunlu olan mal ve hizmetlerin, asıl sözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçmeyecek sözleşmelerle ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden alınması. 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (c) bendi uyarınca,  mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun ve standardizasyonun sağlanması için zorunlu olan mal ve hizmetlerin, asıl sözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçmeyecek sözleşmelerle ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden alınması mümkün bulunmaktadır.
Bu kapsamda yapılacak alımlarda, 4734 sayılı Kanunun 5 inci maddesindeki rekabet, saydamlık, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılması ilkeleri ile Kanunun temel alım usullerinin gereği olarak; daha önce sözleşmeye bağlanmış asıl işin kapsam ve miktarının, idarenin ihtiyacını karşılayacak şekilde tespit edilmesi; toplam süreleri üç yılı geçmemek üzere asıl sözleşmeye dayalı olarak yapılacak alımların ise, ihtiyaca ilişkin asıl sözleşmeye bağlanan mal ve hizmet alımıyla ilgili olarak önceden öngörülmemekle birlikte ihtiyacın gereği olarak ortaya çıkması ve tamamlayıcı nitelikte bir alım olmasına dikkat edilmesi gerekmektedir.


d) Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin Ondokuzmilyar doksanbeşmilyon, diğer idarelerin  Altımilyar üçyüzaltmışbeşmilyon Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar.  Maddenin (d) bendinde yer alan parasal sınırın özellikle büyükşehir belediye sınırları içindeki kuruluşlarca yapılacak alımlarda, çok düşük kaldığı görüldüğünden, bunlar için nispeten daha yüksek bir sınır belirlenmekte; kapsam ve miktarı çoğunlukla ulusal ve uluslararası teamüllere göre belirlenen ve yaklaşık maliyetinin önceden tespiti çoğunlukla mümkün olmadığı gibi diğer ihale usulleri ile temin edilmesi de mümkün olmayan temsil ağırlama kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin mal ve hizmet alımlarının da doğrudan temin yöntemiyle yapılması sağlanmaktadır. Ancak bu bent kapsamında gerçekleştirilecek yapım işlerinde fiyat araştırmasının, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde belirlenen yaklaşık maliyetin hesaplanmasına ilişkin esas ve usullere göre yapılması zorunludur.  Bu bentte belirlenen parasal limitlere bağlı olarak yapılacak ihtiyaç teminlerinde, piyasada yapılan fiyat araştırması sonucunda öngörülen parasal limitin aşılacağının tespit edilmesi halinde, ihtiyacın Kanunun ilgili hükümlerine göre ihale yoluyla temin edilmesi gerekmektedir.
e) İdarelerin ihtiyacına uygun taşınmaz mal alımı veya kiralanması. (e) bendinde, belirlenen tutara kadar özellikle kâğıt, kırtasiye, elektrik malzemeleri gibi küçük ölçekli günlük ihtiyaçların karşılanması ile küçük bakım onarım işlerinin yaptırılmasında kolaylık sağlamak üzere, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak temin yöntemi benimsenmiştir

f) Özelliğinden dolayı stoklama imkanı bulunmayan ve acil durumlarda kullanılacak olan ilaç, tıbbî sarf malzemeleri ile test ve tetkik sarf malzemesi alımları. Özellikle hayati önemi haiz olan ve acil müdahale gerektiren kalp ve ortopedi ameliyatlarında kullanılan ilaç ve malzemelerin özellikleri, boyutları ve nitelikleri kullanılacak hastaya göre değiştiğinden ya da belli bir kullanım süresi bulunmasından dolayı bu süre içinde kullanılmaları zorunlu olduğundan; hem idare yararı hem de hastaların mağdur edilmemesi açısından bu gibi ilaç ve malzemelerin ihale yoluyla önceden temin edilerek stoklanması yerine, ihtiyaç duyulduğunda doğrudan temin edilmesi öngörülmektedir İdarelerin ilaç, tıbbi sarf malzemeleri ile test ve tetkik sarf malzemesi gibi ihtiyaçlarını önceden planlayarak Kanunda sayılan temel ihale usulleri ile temin etmeleri esastır. Ancak Kanunun 22 inci maddesine (f) bendi olarak eklenen hüküm çerçevesinde; özelliğinden dolayı stoklama imkanı bulunmayan ve acil durumlarda kullanılacak olan ilaç, tıbbi sarf malzemesi ile test ve tetkik sarf malzemesi alımlarının doğrudan temin yoluyla karşılanması mümkün bulunmaktadır. Bu bende göre yapılacak alımların, doğası gereği stoklanamayan ve acil durumlar gereği kullanılması zorunlu olan ilaç, tıbbi sarf malzemeleri ile test ve tetkik sarf malzemesi alımlarıyla sınırlı tutulması gerekli olup bu durumlar dışında idarelerin Kanunun genel hükümlerine göre ihtiyaçlarını temin etmeleri zorunludur. İdarelerin, bu tür alımlarının acil bir durum sebebiyle gerçekleştirildiğine ve alım konusu ihtiyacın stoklanmasının mümkün olmadığına ilişkin tevsik edici belgeleri harcama belgelerine eklemeleri gerekmektedir.

g) Milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülen uyuşmazlıklarla ilgili davalarda, Kanun kapsamındaki idareleri temsil ve savunmak üzere Türk veya yabancı uyruklu avukatlardan ya da avukatlık ortaklıklarından yapılacak hizmet alımları. 4964 sayılı Kanunun 15 inci maddesi ile 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesine (g) bendi olarak eklenen hüküm çerçevesinde, milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülen uyuşmazlıklarla ilgili davalarda, Kanun kapsamındaki idareleri temsil etmek ve savunmak üzere Türk veya yabancı uyruklu avukatlardan ya da avukatlık ortaklıklarından doğrudan temin yoluyla hizmet alınması mümkün hale gelmiştir. Ancak; bu kapsamda yapılacak hizmet alımları milletlerarası tahkim yoluyla çözülecek anlaşmazlıklara münhasır olduğundan, anlaşmazlıkların milletlerarası tahkim dışındaki çözümü yollarında idarelerin Kanunun genel hükümlerine göre hareket etmeleri gerekmektedir.
III-DOĞRUDAN TEMİN USULUNUN GETİRDİĞİ KOLAYLIKLAR

4734 sayılı Kanunun  22 nci maddesinde, ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın yapacakları satın almalarda, ihale komisyonu kurma ve 10 uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir” hükümleri yer almaktadır.

Madde ile uygulamada gözlenen güçlükler de esas itibarıyla bir ihale usulü olmayan doğrudan temine ilişkin esas ve usuller belirlenmektedir.

Kanun maddesi dikkate alındığında doğrudan temin usulüne gidilmesi halinde idarelerin elde edecekleri kolaylıklar veya idareler tarafından yapılmasına gerek olmayan işlemler şunlardır.

1-Belirtilen ihtiyaçların temin edilmesi için şartname düzenlenmesi zorunlu değildir.Dolayısıyla bu kapsamda yer alan ihtiyaçların temininde ihtiyacın teknik özelliklerini belirlemek için teknik şartname düzenlenmesi zorunlu değildir.

2-Belirtilen alımları gerçekleştirmek için bedel tahmini yapılmasına diğer bir ifade ile yaklaşık maliyet tespitine gerek bulunmamaktadır.

3-Maddede sayılan ihtiyaçların karşılanması için ilan yapılmasına gerek bulunmamaktadır.

4-Anılan işler için gerek geçici teminat gerekse de kesin teminat alınması gerekli değildir.

5-Yapılacak alımlarda ihale komisyonu oluşturulması zorunlu değildir. Dolayısıyla yapılan alımlar için ihale komisyonu kararı düzenlenmesi de gerekli değildir.

6-Öngörülen işler için Kanunun 10 uncu maddesinde belirtilen yeterlik şartlarını aramaya gerek yoktur.

7- İhtiyaçların karşılanması için yazılı teklif alınmasına gerek yoktur.İhtiyaçlar ihale yetkilisinin görevlendireceği kişi veya kişiler tarafından piyasa araştırması yapılarak temin edileceği için alınacak teklifler yazılı olabileceği gibi sözlü de alınabilir.Teklif alınması belli bir şekle tabi değildir.

8-Yapılan satın almalara ilişkin olarak sözleşme yapılması zorunlu değildir. Bu madde kapsamında alımı yapılacak malın teslimi veya hizmetin ya da yapım işinin  belli bir süreyi gerektirmesi durumunda, alımın bir sözleşmeye bağlanması zorunlu olup bir defada yapılacak alımlarda sözleşme yapılması idarelerin takdirindedir.   Bu hükme ilave olarak, doğrudan temin usulünün düzenlendiği 22 nci maddenin c bendi gereğince yapılacak alımlarda da sözleşme yapmak bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır.

9-İhale üzerinde kalan isteklinin yasaklı olup olmadığının teyit ettirilmesi zorunluluğu bulunmamaktadır. 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesi uyarınca doğrudan temin yoluyla yapılan alımlarda, diğer ihale usulleri için öngörüldüğü şekilde ihale kararının ihale yetkilisince onaylanmasından önce ihale üzerinde kalan isteklinin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığının teyit ettirilmesi idarenin takdirinde bulunmaktadır.  

10- Doğrudan temin yoluyla yapılan her bir mal alımı veya hizmet alımı veya yapım işi için ayrı bir  İhale Kayıt Numarası alınması zorunlu bulunmamaktadır. Bunun yerine “Doğrudan Temin Kayıt ve Bilgi Formu”nun  temin tarihinden itibaren en geç bir ay içerisinde  usulüne uygun ve ilgili kısımları doldurulduktan sonra  Kuruma gönderilebilir.   
IV-DOĞRUDAN TEMİN USULÜNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR
4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinde belirtilen hallerde ihtiyaçların; Kanunun 18 inci maddesinde sayılan ihale usulleri için tespit edilen kurallara uyulmaksızın; ilan yapılmadan, teminat alınmadan, ihale komisyonu kurma ve anılan Kanunun 10 uncu maddesinde sayılan yeterlik kriterlerini arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak temin edilmesi mümkün bulunmaktadır.
Söz konusu hükümler uyarınca anılan maddede belirtilen nitelikteki ihtiyaçların karşılanmasında kolaylık sağlanması amaçlanmış olmakla birlikte, ihtiyacın niteliğine göre, ilan yapılması, teminat alınması, ihale komisyonu kurulması, isteklilerde belirli yeterlik kriterlerinin aranması ile şartname ve sözleşme düzenlenmesi gibi hususlar idarelerin takdirindedir.
Bu madde kapsamında alımı yapılacak malın teslimi veya hizmetin ya da yapım işinin  belli bir süreyi gerektirmesi durumunda, alımın bir sözleşmeye bağlanması zorunlu olup bir defada yapılacak alımlarda sözleşme yapılması idarelerin takdirindedir.
Ancak, söz konusu maddeye göre ihtiyaçların karşılanmasında onay belgesi düzenlenmesi, onayı takiben ihale yetkilisince görevlendirilen kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılması ve buna ilişkin belgelerin dayanakları ile birlikte onay belgesine eklenmesi zorunludur. İdarelerce gerekli görülmesi halinde, fiyat araştırmaları, ilgili uygulama yönetmeliklerinde yaklaşık maliyetin belirlenmesine ilişkin esas ve usuller çerçevesinde yapılabilir.
 

 

   

   
© H.Bayram ÇOLAK