Kullanıcı Oyu:  / 5
En KötüEn İyi 

İHALE USULÜ OLMAKTAN ÇIKARTILAN DOĞRUDAN TEMİN USULÜNDE  DAMGA VERGİSİ UYGULAMALARI

I-GİRİŞ


Bilindiği üzere 4734 sayılı Kamu İhale Kanununda 4964 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonucu, daha önce ihale usulleri arasında sayılan doğrudan temin usulü ihale usulü olmaktan çıkartılmıştır.Doğrudan teminin ihale usulü olmaktan çıkartılmış olması beraberinde, diğer ihale usullerinde ihale komisyonu kararları ile sözleşme düzenlenmesi hususlarında uygulama alanı olan  damga vergisi uygulamalarının doğrudan temin için de geçerli olup olmadığını gündeme getirmiştir.

Bu yazımızda, doğrudan temin usulünün uygulamasında damga vergisi ile ilgili olarak uygulamada sorun olan hususlar ile bu sorunlara getirilmiş olan çözümler  konularına değinilecektir.
 
  II-DOĞRUDAN TEMİN USULÜ İLE KARŞILANMASI MÜMKÜN OLAN İŞLER

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 4 üncü maddesine göre doğrudan temin, Kanunda belirtilen hallerde ihtiyaçların, idare tarafından davet edilen isteklilerle teknik şartların ve fiyatın görüşülerek doğrudan temin edilebildiği usulü ifade etmektedir. Doğrudan temin ile, genel olarak işin doğası gereği ilan yapılması,teminat alınması gibi belli birtakım prosedürlere tabi olmasına gerek görülmeyen  küçük çaplı ihtiyaçların diğer ihale usullerine tabi olmadan daha basit bir biçimde temin edilmesi amaçlanmıştır.

4734 sayılı Kanunun 4964 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun İle Kamu İhale Kanunu Ve Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 15 inci maddesiyle  değişik 22 nci maddesine göre,aşağıda belirtilen hallerde ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulü ile karşılanması mümkündür:
a) İhtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi..
b) Sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması
c) Mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun ve standardizasyonun sağlanması için zorunlu olan mal ve hizmetlerin, asıl sözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçmeyecek sözleşmelerle ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden alınması
d) Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin Ondokuzmilyar doksanbeşmilyon, diğer idarelerin  Altımilyar üçyüzaltmışbeşmilyon Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar.  
e) İdarelerin ihtiyacına uygun taşınmaz mal alımı veya kiralanması.

f) Özelliğinden dolayı stoklama imkanı bulunmayan ve acil durumlarda kullanılacak olan ilaç, tıbbî sarf malzemeleri ile test ve tetkik sarf malzemesi alımları.
g) Milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülen uyuşmazlıklarla ilgili davalarda, Kanun kapsamındaki idareleri temsil ve savunmak üzere Türk veya yabancı uyruklu avukatlardan ya da avukatlık ortaklıklarından yapılacak hizmet alımları.
Yukarıda belirtilen ihtiyaçların doğrudan temin usulü ile sağlanması imkan dahilindedir.
III-DOĞRUDAN TEMİN USULÜNÜN UYGULAMASINDA 488 SAYILI KANUN İLE İLGİLİ OLARAK  KARŞILAŞILAN SORUNLAR VE GETİRİLEN ÇÖZÜMLER
 1-Düzenlenen Sözleşmelerin Damga Vergisine Tabi Olup Olmayacağı: Karşılaşılan problemlerden birincisi, idarelerin 22/d bendindeki alımları sırasında sözleşme düzenlenmesi durumunda bu sözleşmenin ya da üzerindeki o kağıda sözleşme mahiyetini kazandıracak ifadelere yer verilen ve taraflarca imzalanan kağıtların damga vergisine tabi olup olmayacağı hususudur.
4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 15 inci maddesinin 4964 sayılı Kanunla değişik 22/d maddesinde, büyük şehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin 21.749.000.000.- diğer idarelerin 7.249.000.000.- TL nı aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama,seyahat ve işeye ilişkin alımları ile ilgili ihtiyaçları için ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvuracakları açıklanmış, aynı maddenin son fıkrasında da  bu maddeye göre yapılacak alımlarda,ihale komisyonu kurma ve 10 uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilebileceği hükme bağlanmıştır.
4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinde belirtilen hallerde ihtiyaçların; Kanunun 18 inci maddesinde sayılan ihale usulleri için tespit edilen kurallara uyulmaksızın; ilan yapılmadan, teminat alınmadan, ihale komisyonu kurma ve anılan Kanunun 10 uncu maddesinde sayılan yeterlik kriterlerini arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak temin edilmesi mümkün bulunmaktadır.
Söz konusu hükümler uyarınca anılan maddede belirtilen nitelikteki ihtiyaçların karşılanmasında kolaylık sağlanması amaçlanmış olmakla birlikte, ihtiyacın niteliğine göre, ilan yapılması, teminat alınması, ihale komisyonu kurulması, isteklilerde belirli yeterlik kriterlerinin aranması ile şartname ve sözleşme düzenlenmesi gibi hususlar idarelerin takdirindedir.
Sözleşme düzenlenmesi hususunda idareye tanınan takdire rağmen kurumların 4734 sayılı Kanunun 22/d maddesi kapsamındaki alımları sırasında sözleşme düzenlenmesi durumunda, bu sözleşmenin ya da üzerinde o kağıda sözleşme mahiyetini kazandıracak ifadelere yer verilen ve taraflarca imzalanan kağıtların 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa ekli (1) sayılı tablonun 1-1/a fıkrasına göre binde 7.5 nispetinde damga vergisine tabi tutulması gerekmektedir.
2-İhale Yetkilisinin Onay ve Olurlarının Damga Vergisine Tabi Tutulup Tutulmayacağı: Karşılaşılan ikinci sorun, idarelerin ihtiyaçlarını doğrudan teminine ilişkin olarak düzenlenen sözleşmenin veya bu mahiyetteki kağıdın ve bu kapsamda yapılan alımların bedellerinin ödenebilmesi için ihale yetkilisinin onay ve olurunun alındığı takdirde bu şerhlerin ihale kararı olarak damga vergisine tabi tutulup tutulmayacağı hakkındadır.
488 sayılı Damga Vergisi Kanununun 2 nci maddesinde, vergiye tabi kağıtlar mahiyetinde bulunan veya onların yerini alan mektup ve şerhlerle, bu kağıtların hükümlerinin yenilenmesine, uzatılmasına, değiştirilmesine, devrine veya bozulmasına ilişkin mektup ve şerhlerin damga vergisine tabi olacağı açıklanmış, Kanuna ekli (1) sayılı tablonun "II. Kararlar ve mazbatalar" başlıklı bölümünün 2 nci fıkrasında da, artırma ve eksiltme kanunlarına tabi olan veya olmayan daire ve kurumların yetkili organlarınca verilen her türlü ihale kararlarının binde 4,5 nispetinde damga vergisine tabi tutulacağı hüküm altına alınmıştır.
Buna göre, artırma ve eksiltme kanununa tabi olsun veya olmasın bütün daire ve kurumların yetkili mercilerince bir malın artırma ve eksiltme, pazarlık ve sair şekilde alınması, satılması veya bir hizmetin görülmesi, gördürülmesi maksadıyla verilen her türlü kararlar ihale kararlarıdır. Bu meyanda ihale kararı mahiyetinde bulunan veya onun yerine geçmek üzere kağıt üzerine konulan şerhlerin de ihale kararı olarak kabulü gerekir.
Bu çerçevede, 4734 sayılı Kanunun 22/d bendi hükmüne göre yapılacak alımlarda ihale komisyonu kurulması zorunlu bulunmamakla birlikte madde kapsamında yapılan alımların bedellerinin ödenebilmesi için ihale yetkilisinin onayı veya oluru alınıyorsa söz konusu onay veya olurun veya yapılan alımların bedellerinin ödenebilmesi için harcama belgelerinin (fatura, gider pusulası) herhangi bir yerine yetkililerce "sarfı uygundur" veya "rayice uygundur" şeklinde ya da benzeri bir şerh konulduğu takdirde, bu şerhlerin ihale kararı olarak 488 sayılı Kanuna ekli (1) sayılı tablonun II/2 nci fıkrası gereğince binde 4,5 nispetinde damga vergisine tabi tutulması gerekmektedir

IV-SONUÇ
4734 sayılı Kamu İhale Kanununda 4964 sayılı Kanunla yapılan değişiklik sonucu ihale usulü olmaktan çıkartılan doğrudan temin usulünün uygulamasında zorunlu olmamasına rağmen diğer ihale usullerinde olduğu gibi sözleşme düzenlenmesi veya ihale komisyonu kararı niteliğinde olmamasına rağmen benzer sonucu doğuracak uygulamaların yapılması mümkün olabilmektedir. Yukarıdaki bölümlerde yapılan açıklamalar doğrultusunda,  her ne kadar bu usulün uygulamasında idarelere takdir hakkı tanınmış olsa bile, sözleşme tanzimi veya  harcama belgelerinin (fatura, gider pusulası) herhangi bir yerine yetkililerce "sarfı uygundur" veya "rayice uygundur" şeklinde ya da benzeri bir şerh konulduğu takdirde, düzenlenmiş olan sözleşmeler  ile  bu şerhlerin ihale kararı olarak damga vergisine tabi tutulmaları gerekmektedir.
 

 

   

   
© H.Bayram ÇOLAK