Kullanıcı Oyu:  / 1
En KötüEn İyi 

KAYIT SIRASINA GÖRE ÖDEME YAPMANIN GETİRDİĞİ SORUNLAR


Bilindiği üzere 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu mali sistemimizde önemli ve ciddi sayılabilecek düzenlemeler getirmiş olan bir Kanundur. Bu anlamda Kanunun getirdiği yeniliklerden birisi de, nakit yetersizliği nedeniyle ödenemeyen tutarların hangi sıraya göre ödenmesi gerektiği yönünde düzenleme yapılması gelmektedir. Her ne kadar getirilen kayıt sırasına göre ödeme yapılması uygulamada birtakım rahatlıklar getirmiş olsa bile yine de, bazı zorunlu ödemeleri göz ardı etmesinden dolayı tam manasıyla da soruna çözüm getirememektedir.

Aşağıda bütçeye gider yazıldığı halde nakit yetersizliği nedeniyle ödenemeyen tutarlarda kanunun getirmiş olduğu öncelik sırası ile söz konusu önceliğin problemleri çözüp çözmediği üzerinde  değerlendirmede bulunulacaktır.

YASAL DÜZENLEME

Öncelikle yasanın getirmiş olduğu düzenleme ile uygulamada nakit yetersizliği nedeniyle ödenemeyen tutarlarda tam manasıyla olmasa bile belli bir düzenin getirildiğini belirtmek gerekmektedir. Gerçekten de, nakit probleminin olduğu kamu idarelerinde ödemelerin kayıt sırasına göre yapılmayıp da idari yapıdaki görevlilerin inisiyatifi ile yapılması hak sahipleri arasında ayrımcılığın yapılması gibi hakkaniyete uygun olmayan durumların çıkmasına neden olmuş, bazen de bu ödemeleri yapan veya yaptıran kişileri haklı veya haksız olarak töhmet altında bırakmıştır.

Uygulamada yaşanan bu problemlere çözüm olması için 1050 sayılı Kanunun yerine kaim olan 5018 sayılı Kanun  ile nakit yetersizliğinin söz konusu olduğu durumlarda ödemelerin muhasebe kayıt sırasına göre yapılması gibi objektif sayılabilecek bir kriter benimsemiştir. Kanunun 34 üncü maddesine göre, kamu idarelerinin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması halinde giderler, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenir. Ancak, sırasıyla kanunları gereğince diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlara, tarifeye bağlı ödemelere, ilama bağlı borçlara, ödenmemesi halinde gecikme cezası veya faiz gibi ek yük getirecek borçlara ve ödenmesi talep edilen emanet hesaplarındaki tutarlara öncelik verilir.

YASAL DÜZENLEME HANGİ İDARELER İÇİN GEÇERLİDİR
Nakit yetersizliği nedeniyle ödenemeyen tutarların bütçe emanetleri hesabına alınması ve bilahare de nakdin temin edilmesi halinde  ödemelerin kayıt sırasına göre yapılması tek hazine hesabı sistemi dışında olan muhasebe birimleri için geçerli olan bir düzenlemedir. Tek hazine hesabı sistemine dahil olan genel bütçeli idareler ödemelerini nakit olup olmadığına bakılmaksızın yaptıklarından dolayı anılan idarelere hizmet veren muhasebe birimleri için nakit yokluğu gerekçesiyle ödeme yapılamaması mümkün değildir. Nakit yetersizliği nedeniyle ödeme yapılamaması tek hazine hesabı sistemi dışında olan genel bütçeli idareler (DSİ ve Karayolları gibi genel bütçeli idarelere hizmet veren muhasebe birimleri), özel bütçeli idareler, sosyal güvenlik kuruluşları ve mahalli idareler için geçerli olan bir düzenlemedir.


YASAL DÜZENLEMEYE RAĞMEN UYGULAMADA KARŞILAŞILAN SORUNLAR
Kanunun öncelikli olarak ödenmesini öngördüğü ödemeler incelendiğinde uygulamada karşılaşılan sıkıntıları da görmek mümkün olacaktır. Öncelikli ödemeler arasında yer almayan maaş, harcırah, tedavi gibi harcamalara ait ödemelerin varlığı halinde nasıl bir yol takip edilmesi gerekecektir?

Kanunun amir hükmü açıktır. Ödemeler kural olarak muhasebe kayıt sırasına göre yapılacak, ancak öncelikli olarak sayılan  kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlara, tarifeye bağlı ödemeler, ilama bağlı borçlar , ödenmemesi halinde gecikme cezası veya faiz gibi ek yük getirecek borçlar  ve ödenmesi talep edilen emanet hesaplarındaki tutarlar olduğunda ise kayıt sırasına bakılmaksızın ödemeler gerçekleştirilecektir. Belirtilen öncelikli ödemeler arasında maaş, tedavi veya harcırah gibi ödemeler sayılmamıştır. Bu takdirde nakit yetersizliğinin olduğu bir idarede maaş veya kişisel bir ödeme olan geçici görev yolluğu ancak öncelikli ödemeler yapıldıktan sonra nakit kaldığında kayıt sırasına göre gerçekleştirilmelidir. Kanun bu yönüyle uygulayıcılara açık kapı bırakmamaktadır. Ancak yasal düzenlemeye rağmen öncelikli ödemeler arasında sayılmayan bu tür ödemeler harcama birimleri ile muhasebe yetkililerinin gerekli riskleri üzerlerine alarak pek de yasal olmayan bir  biçimde yapılmaktadır.

Uygulamada karşılaşılan diğer bir problem ise, nakit yetersizliği nedeniyle ödenemeyen ve hesaplara alınmış tutarların nakdin temini halinde ödenmesinde, tutarlara göre herhangi bir oransallık içinde ödeme yapılmaması gelmektedir. Nakit temin edildiğinde ödeme, önceliğin mevcut olmaması halinde kayıtlara alınmış ilk tutarın tamamını ödeyecek şekilde uygulanmalıdır. Bunun dışında nakdi kayıtlardaki tutarlara göre oransal olarak dağıtıp uygulamak mümkün değildir.

DEĞERLENDİRME
Nakit yokluğu çeken ve bu yüzden ödemelerini yapamayan idareler için nakdin temini halinde ödemelerin muhasebe kayıt sırasına göre yapılması, öncelikli ödemeler varsa bunların bu sıraya tabi olmaksızın yapılması Kanunun açık hükmüdür. Ancak uygulamada ödenmesi herhangi bir öncelik sırasına tabi olmadığı halde sanki öncelikli ödemeler arasındaymış gibi değerlendirilen maaş, harcırah, tedavi gibi ödemeler de öncelikli olarak yasal olmayan bir biçimde ödenmektedir. Bu konuda yapılması gereken şey ise, belirtilen türden ödemelerin de yasal bir değişiklikle öncelikli ödemeler arasına alınmasını sağlamaktır. Bu anlamda Bakanlıkça belirlenen ödemeler şeklinde bir eklemenin öncelikli ödemeler arasına alınması uygulamada fiili olarak gerçekleştirilen gayri kanuni uygulamaları yasal hale getirmiş olacaktır.

 

 

   

   
© H.Bayram ÇOLAK