Kullanıcı Oyu:  / 0
En KötüEn İyi 

İHALE KOMİSYONLARININ OLUŞUMU *


Kamu kurum ve kuruluşlarının ihtiyaçlarını karşılamasının yöntemi ihale yapmaktır. İdareler yapmış oldukları ihalelerle, ihtiyaç duydukları mal ve hizmet ile  yapım ihtiyaçlarını giderirler. Bu anlamda kamu ihale sürecinde, görev yapan kamu personelinin görev yetki ve sorumlulukları önem kazanmaktadır. Söz konusu personel arasında da özellikle ihale kararını veren komisyonun yapısı ve rolü ön plana çıkmaktadır.
İhale Komisyonlarının Yapısı
İhale yetkilisinin  ihaleyi gerçekleştirmek üzere, ihale ilk ilan veya davet tarihini izleyen en geç üç gün içinde ihale komisyonunu oluşturması gerekmektedir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 6 ncı maddesine göre, ihale yetkilisinin, biri başkan olmak üzere, ikisinin ihale konusu işin uzmanı olması şartıyla, ilgili idare personelinden en az dört kişinin ve muhasebe veya malî işlerden sorumlu bir personelin katılımıyla kurulacak en az beş ve tek sayıda kişiden oluşan ihale komisyonunu, yedek üyeler de dahil olmak üzere görevlendirmesi gerekmektedir. Dolayısıyla ihale komisyonunun ihaleyi yapan idareden bir kişinin başkan olması ve diğer iki kişinin de işin uzmanı  olması  kaydıyla ilgili idareden dört kişi ile muhasebe ve mali işlemlerden sorumlu kişinin katılımıyla asgari beş kişiden oluşması gerekmektedir.

Bunun dışında ihale komisyonlarını teşekkül ettiren ihale yetkilileri ihale komisyonunda görev alamazlar.  Söz konusu kişilerin bu aşamadaki rolleri, ihale komisyonu tarafından alınan kararların onayı veya reddi şeklinde karar vermektir. Kurulların ihale yetkilisi olduğu durumlarda da kurul üyeleri ihale komisyon üyesi olamazlar.
Diğer taraftan komisyon üye sayısı olarak  asgari sayı beş olmak kaydıyla ihale konusu işin durumuna göre 6 ncı maddede belirtilen esaslara bağlı kalmak kaydıyla tek sayıdan oluşacak komisyonların kurulması da mümkündür.Dolayısıyla yedi,dokuz, onbir veya devamı olarak tek sayıdan oluşacak  kişilerden oluşan  komisyonların kurulması da imkan dahilindedir.
Yedek Üyelerin Seçiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
İhale komisyonlarının oluşumunda diğer önemli bir husus ta, komisyonun eksiksiz toplanacağı dikkate alınarak, asıl üyeler ile bu üyelerin yerine geçecek aynı niteliklere sahip yedek üyelerin isimleri belirtilmek suretiyle oluşturulması gereğidir. İhale komisyonunun eksiksiz olarak ihaleyi sonuçlandırabilmesi için yedek üyeler tespit edilirken ihale konusu işin uzmanı ile maliye memuru/muhasebe veya mali işlerden sorumlu personel yerine geçecek en az birer yedek üye belirlenmelidir.
Yedek üyelerin asıl üyelerin taşıması gereken özellikleri haiz olması gerekir. Bir makamdaki görevi nedeniyle ihale komisyonunda görevlendirilen kişinin o görevinden herhangi bir şekilde ayrılması sonucu komisyon üyeliğinden de ayrılmak zorunda kalması halinde ayrılan personelin yerine atanan kişi değil, o asıl üyenin yedeği ile ihaleye devam edilmesi ve herhangi bir nedenle asıl üyenin yerine geçen yedek üyenin ihale sonuçlanıncaya kadar komisyon üyeliğine devam etmesi gerekmektedir.
Ancak  ihaleyi yapan idarede yeterli sayı veya nitelikte personel bulunmaması halinde, komisyonun oluşumunu sağlayabilmek için   Kanun kapsamındaki idarelerden komisyona üye alınması da mümkündür.
Memur Olmayanların İhale Komisyonlarında Görev Alıp Alamayacakları
Kanunun 6 ncı maddesinde,  ihale komisyonu üyelerinin kimlerden oluşması gerektiği hususu  anlatılırken   personel kavramı geçmektedir. Dolayısıyla memur tanımına girmeyen işçi, sözleşmeli personel veya geçici personelin de ihale yetkilileri tarafından teşekkül ettirilecek komisyonlarda görev alması mümkündür.  Kanaatimizce personel tabiri kullanılması ile, yeterli sayıda ve nitelikte çalışanı bulunamayan ve asgari yedek üyeler ile birlikte 10 kişiyi görevlendiremeyen idarelere kolaylık sağlanması amaçlanmıştır.
İhale Komisyonlarının Çalışma Biçimi
İhale komisyonu eksiksiz olarak toplanır. Komisyon kararları çoğunlukla alınır. Kararlarda çekimser kalınamaz. Komisyon başkanı ve üyeleri oy ve kararlarından sorumludur. Karşı oy kullanan komisyon üyeleri, gerekçesini komisyon kararına yazmak ve imzalamak zorundadır. Bu nedenle, çoğunluk görüşüne katılmayanların karşı oylarını ve gerekçesini komisyon kararına yazarak imzalamaları gerekmektedir. İhale komisyonunun eksiksiz toplanıp karar vereceği dikkate alınarak eksik üyeli ihale komisyon kararı alınmamalıdır.

İhale komisyonunca alınan kararlar ve düzenlenen tutanaklar, komisyon başkan ve üyelerinin adları, soyadları ve görev unvanları belirtilerek imzalanır. İhale komisyonu başkan ve üyeleri çekimser oy kullanamazlar ve verdikleri oy ve kararlardan sorumludurlar.
İhale Komisyonu Kurulmasına Gerek Olmayan İşler
Yukarıda da bahsedildiği üzere ihale tanımına giren satın almaların ihale komisyonları marifetiyle yerine getirilmesi gerekmektedir.Bu kuralın istisnası diğer bir ifadeyle ihale komisyonu kurulmasına gerek olmadan yapılacak satınalmalar ise ihale tanımına girmeyen fakat idareler tarafından çokça uygulama alanı bulan  doğrudan temin usulüyle ihtiyaçların temin edilmesidir.Yasanın 22 nci maddesine göre doğrudan temin suretiyle yapılacak alımlarda,ihale komisyonu kurma ve 4734 sayılı Yasanın 10 uncu maddesinde sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir.

İhale İşlem Dosyasının Kanunda Öngörülen Sürede İhale Komisyonu Üyelerine Verilmemesi

4734 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinde; ihale komisyonunun gerekli inceleme yapılmasını sağlamak amacıyla ihale işlem dosyasının birer örneği ilan veya daveti izleyen üç gün içinde ihale komisyon üyelerine verileceği hükme bağlanmıştır. Anılan düzenleme zaman bakımından yetkiyi düzenlememekte, doğrudan ihale sürecinin bir aşaması olan ihale komisyonunun oluşturulması ve ihale işlem dosyasının ihale komisyonuna verilmesine ilişkin olarak amir bir düzenleme yapmaktadır.
 
Bu hükümlerle amaçlanan ihale komisyonu üyelerinin yasada belirlenen süre içinde ihaleyle ilgili dokümanları edinmeleri, bu dokümanları inceleyebilecekleri yeterli sürenin kendilerine sağlanmasıdır.

Bu nedenle ihale işlem dosyasının öngörülen sürede verilmemesi halinde itiraz halinde, ihalenin iptal edilmesi söz konusu olabilir.

SONUÇ

Kamu idareleri tarafından gerçekleştirilen ihalelerde ihale komisyonlarının oynadığı rol tartışmasızdır. Bu anlamda kanun koyucu ihalelerin ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibine verilmesini teminen komisyonların yapısı, işleyişi hakkında bir takım mekanizmalar öngörmüştür. Bunlardan birisi komisyonun oluşum biçimiyle, diğeri de ihale tarihinden belli süre önce ihale işlem dosyasının üyelere intikal ettirilmesidir. Öngörülen bu düzenlemeler amir mahiyette olduklarından dolayı, idarelerin gereke komisyon üyelerinin olması gereken kişilerden teşekkülü, gerekse ihale tarihinden önce dosyanın komisyon üyelerine intikali konularında hassas davranmak zorundadırlar. Aksi takdirde ihalelerin iptal edilmesi söz konusu olabilir.

 

* Yaklaşım Dergisinin Temmuz-2008 (E-yaklaşım) sayısında yayınlanmıştır. http://www.yaklasim.com

 

 

 

   

   
© H.Bayram ÇOLAK