Kullanıcı Oyu:  / 0
En KötüEn İyi 

KAMU İHALE SÖZLEŞMELERİNDE MALİYE BAKANLIĞININ ROLÜ *

Bilindiği üzere özellikle Avrupa Birliğine girme sürecinde gider mevzuatımızda ciddi sayılabilecek değişiklikler yapılmıştır. Bu anlamda özellikle kamu alımlarına yönelik olarak uygulanagelen ihale mevzuatı  da, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun kabulüyle birlikte yürürlükten kaldırılmıştır. Yapılan bu düzenlemeleri son olarak kamu mali yönetiminde 1927 yılından beri tatbik edilen 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanununun yürürlükten kaldırılarak yerine 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Yasasının kabulü   takip etmiştir. Tüm bu düzenlemeler ile birlikte, özellikle ihale veya kamu gider sürecinde  yer alan birimlerin rollerinde önemli değişiklikler gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede yapılan değişikliklerle, kamu ihalelerinin önemli bir yönünü teşkil eden sözleşmelerin imzasından önce veya sonrasında  Maliye Bakanlığının rolü üzerinde de yetki kaybı anlamında  düzenlemeler olmuştur.

Aşağıda kamu ihaleleri sözleşmelerinin taraflarca imzalanmasından önce ve taraflarca imzalanmasından sonra Maliye Bakanlığının yetki ve sorumlukları üzerinde durulmaya çalışılacaktır.


MALİYE BAKANLIĞININ 4734 ve 5018 SAYILI KANUNLARIN KABULUNDEN ÖNCEKİ ROLÜ

Sözleşme Öncesi Maliye Bakanlığının Rolü
Konuyla ilgili olarak öncelikle belirtilmesi gereken husus, 01.01.2003 tarihinde kabul edilen 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve  Aralık 2003 tarihinde kabul edilen fakat tüm hükümleriyle birlikte 2006 yılından itibaren uygulamaya başlayan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile, Maliye Bakanlığının kamu alımlarına yönelik düzenlenen sözleşmelerdeki rolünün neredeyse tümden ortadan kaldırılmış olması gelmektedir.

Gerçekten de  2001 mali krizinden sonra gerek IMF ile yürütülen kredi anlaşmalarının bir gereği olarak gerekse de Avrupa Birliği ile yürütülen müzakerelerin ön şartı olarak 01.01.2003 tarihinden itibaren yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu İhaleleri Kanunu ile; kamu ihale mevzuatını düzenlemek ve ortaya çıkan tereddütleri çözmek için Maliye Bakanlığıyla ilişkili  olarak   kamu tüzel kişiliğini haiz, idari ve malî özerkliğe sahip Kamu İhale Kurumu ihdas edilmiş  ve Kurum, anılan tarihten itibaren ihalenin başlangıcından sözleşmenin imzalanmasına kadar olan süre içerisinde idarece yapılan işlemlerde   Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine uygun olmadığına ilişkin şikayetleri inceleyerek sonuçlandıran bir mercii olmaya başlamıştır. Dolayısıyla belirtilen tarihe kadar sözleşme öncesi Bakanlığa iletilen problemleri çözme konusunda yetki ve sorumluluk 4734 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte Maliye Bakanlığından alınarak Kamu İhale Kurumuna geçmiştir. Bu anlamda Maliye Bakanlığı yetki kaybına uğramıştır.


Bakanlığın sözleşmeler ile ilgili asıl yetki kaybı tam anlamıyla 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun kabulü ve uygulamaya konulmasıyla yaşanmıştır.

2006 mali yılının başından itibaren genel yönetim olarak kabul edilen kamu idarelerinde, mali yönetim ve denetim sistemimizde ciddi sayılabilecek düzenlemeler yapılmıştır. Anılan Kanunun kabulünden önce yürürlükte bulunan 1050 sayılı Yasa hükümleri gereğince Maliye Bakanlığı tarafından harcamayı gerektirecek taahhüt ve sözleşme tasarıları üzerinde uygulanan vize işlemi, bütçe sürecinde kamu idarelerine yetki, sorumluluk verme anlamında 5018 sayılı Kanunun kabul edilmesiyle birlikte kaldırılmıştır. Düzenleme ile harcamayı gerektirecek taahhüt ve sözleşme tasarılarının Maliye Bakanlığınca vizeye tabi tutulması işlemi tamamen kaldırılmış, bu konuda kamu idarelerine bağlı olarak çalışan mali hizmetler birimi yetkili ve sorumlu tutulmuşlardır. Kanunun 55-58 inci maddelerine dayanılarak hazırlanan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Esas ve Usullerin 17 nci maddesine göre,  idarelerin ihale kanunlarına tabi olsun veya olmasın harcamayı gerektirecek taahhüt evrakı ve sözleşme tasarılarından tutarı mal ve hizmet alımları için bir milyon Yeni Türk Lirasını, yapım işleri için iki milyon Yeni Türk Lirasını aşanların mali hizmetler biriminin ön mali kontrolüne tabi olduğu hükme bağlanmıştır.


Özetle sözleşmenin imzasından önce Maliye Bakanlığının yapmış olduğu tereddütleri gidermek ve sözleşme tasarılarını vize etme görev ve yetkisi, 4734 ve 5018 sayılı  Kanunların kabulüyle birlikte kaldırılmış, bu konuda Kamu İhale Kurumu ile bütçeyi yürütmekle görevli idarelerin bizzat sorumlu olmaları benimsenmiştir.


Sözleşme Sonrası Maliye Bakanlığının Rolü

Sözleşme tasarılarının idare ile yüklenici tarafından imza edildikten sonra sözleşme mahiyetini kazanmasından sonra belirtilen sözleşmeler üzerinde Maliye Bakanlığının rolü tartışılırken, Bakanlığın merkezi ve yerel denetim birimlerinin rolü olup olmadığını gündeme getirip tartışmak gerekmektedir.

5018 sayılı Kanunun kabulü ve uygulamasıyla birlikte öne çıkan kavramlardan birisi de iç kontrol ve iç denetimdir. Bu çerçevede kurumlar tarafından bütçe işlemlerinin de iç denetçiler tarafından denetlenmesi ve sonuçlarının rapor edilmesi gerekmektedir. Ancak halihazırda Maliye Bakanlığı denetim elemanlarının da çeşitli Kanunlardan kaynaklanan yetkilerinden hareketle eskisi kadar açık olmasa da kamu idarelerinin yapmış oldukları sözleşmelerin uygulamalarını denetleme yetkilerinin olduğunu da unutmamak gerekir.

SONUÇ

Gerek 4734 Kamu İhale Kanunu gerekse de 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun kabul edilmesi, Maliye Bakanlığının kamu ihaleleri ile ilgili olarak düzenlenen sözleşmelerde gerek sözleşme öncesi gerekse de sözleşme sonrası rolünü ciddi anlamda sarsmış gözükmektedir. Ancak bu yetki kayıplarına rağmen gerek iç kontrol anlamında ilgili kamu idarelerinin mali hizmetler birimince vizeye tabi tutulacak tutarların belirlenmesinde yapılacak düzenlemeler konusu ile denetim elemanları vasıtasıyla yapılacak tespit ve denetimlerde varlığını devam ettirdiğini de göz ardı etmemek gerekir.
 

 

 

 

 

Yaklaşım Dergisi - Eylül 2006 http://www.yaklasim.com

 

 

   

   
© H.Bayram ÇOLAK